درمان بیش فعالی و کم توجهی در کودکان

تغذیه
از لحاظ علمی مدرک کافی برای اثبات نقش تغدیه برای بیش فعالی و کم توجهی وجود ندارد. اما نبود مدرک نمیتواند رد کننده این احتمال باشد، و دشواریهای خاص تحقیقات در این زمینه شاید توجیه گر نبود نتایج قانع کننده باشد. برخی از والدین با تجربه خودشان دیده اند که تغییر رژیم غذایی میتواند در رفتار فرزندشان تاثیر بگذارد. برای مثال، مشاهده کرده اند در مواردی که به مسافرت رفته اند، فرزندشان بسیار متفاوت رفتار کرده است، و سپس این شک در آنها ایجاد شده که رژیم غذایی متفاوتی که در طی مسافرت داشته اند شاید موثر بوده است و بعد با بررسی دقیق توانسته اند متوجه شوند که مثلا نوشیدنی های دارای مواد نگهدارنده باعث بروز رفتارهای نامناسب در فرزندشان میشود.
غذاهای متفاوتی گزارش شده اند که ممکن است موجب بروز بیش فعالی شوند، مواردی نظیر شکلات، نوشیدنیهایی حاوی رنگها مثل نوشابه های گازدار. این امر به این معنا نیست که تمام کودکان بیش فعال باید از این موارد اجتناب کنند، بلکه والدین باید دقت کنند که این احتمال وجود دارد که یکی یا برخی از اینها میتوانند موثر باشند و باید با آزمون و خطا توجه کنند که چه مواردی ممکن است برای فرزندشان موثر باشد.
برای پیدا کردن غذای موثر، والدین باید دو فهرست تهیه کنند. یکی فهرستی از تمام مواردی که فرزندشان در طی روز میخورد، خواه خوردنی، خواه نوشیدنی. بدیهی است که این امر کار ساده ای نیست، بخصوص در طی دوران مدرسه، چرا که فرزندان ممکن است از دوستانشان مواردی را بگیرند و میل کنند! به همین دلیل این بررسی در طی تعطیلات راحت تر انجام میشود. فهرست دوم، مربوط به وضع رفتاری کودک است، به این نحو که رفتار او را از خوب با نمره 1، تا خیلی بد با نمره 5 باید مورد سنجش قرار دهند. این دو فهرست باید درکنار هم باشد تا بشود بررسی کرد در مواردی که رفتار کودک غیرقابل کنترل بوده، چه مواردی قبل از آن مصرف شده است. سپس اگر مورد خاصی یافت شد، میشود آن را از رژیم کودک حذف نمود و نتیجه را ملاحظه کرد. اگر نتیجه خوب بود، میشود دوباره به کودک آن را ارائه کرد تا مشخص شود که آیا رفتار کودک در نتیجه مصرف آن مورد، دوباره از کنترل خارج میشود یا نه. البته باید دقت شود که مواد غذایی مهم را نباید بدون مشورت با پزشک یا متخصصان تغذیه از رژیم غذایی کودک حذف نمود، چرا که ممکن است لطمه هایی جدی به اطفال وارد شود.
کنترل رفتاری
برخی کودکان در خانه و مدرسه ممکن است غیرقابل کنترل به نظر برسند. برای اصلاح رفتار آنها والدین میتوانند با همکاری اولیای مدرسه از روشهای کنترل رفتار استفاده کنند. این روش ها بر این اصل استوار هستند که هر رفتاری که مورد تشویق قرار گیرد، تقویت شده و ادامه پیدا میکند و هر رفتاری که تشویق دریافت نکند، به تدریج حذف میشود. تشویق باید بلافاصله بعد از انجام رفتار صورت گیرد، و از روشهای موثر برنامه برای اعطای امتیاز است. به این نحو که با انجام شدن برخی کارهای خوب، طی یک برنامه از پیش معین شده امتیازهایی به کودک داده میشود و سپس بعد از کسب امتیازهای معین، کودک به یک جایزه مطلوب میرسد. نکته مهم درخصوص جایزه این است، که باید از دید کودک مطلوب باشد، مواردی نظیر تماشای تلویزیون، بازی با دوستان و امثال آنها. در طی روز میتوان با گفتن تشویق کلامی، در آغوش گرفتن کودک، دست زدن یا حتا یک چشمک، کودک را بعد از انجام یک کار خوب تشویق کرد. اجرای این برنامه با سختیهای خاصی همراه است. مثلا کودکان ممکن است سعی کنند در والدین احساس گناه یا ترحم ایجاد کنند، تا آنها را در اجرای این برنامه متزلزل کنند. در کنار تشویق ها اگر مواردی کودک رفتار نامناسبی انجام داد، میشود از او خواست تا زمانی را به تنهایی در اتاقش، یا محل مناسبی که برای این کار در نظر گرفته شده، سپری کند. زمانی کودک میتواند از آن محل خارج شود که به شکلی درست عذرخواهی کند. به عنوان یک قانون کلی یک دقیقه برای هر سال سن کودک میتوان در نظر گرفت، مثلا از یک کودک 5 ساله میشود خواست که 5 دقیقه در اتاق خودش بماند (محل در نظر گرفته باید روشن، تمیز و مرتب باشد). نکته دیگر این که کودکان ممکن است سعی کنند با والدین در خصوص میزان امتیازها یا تشویق و تنبیه ها وارد مذاکره و بحث و مشاجره شوند. اما والدین نباید به چانه زنی در این موارد بپردازند و با قاطعیت به کودک نشان دهند که در این موارد تصمیم گیرنده والدین هستند، نه کودک. مهم این است که همواره محکم و در عین حال منصف بود. مدرسه و خانه میتوانند با هم هماهنگ باشند، به این نحو که معلم هر روز یک گزارش از وضع کودک به خانه بفرستد، و والدین یک گزارش از وضع کودک در خانه به مدرسه ارسال کنند، تا کودک بداند هر کاری که انجام میدهد، طرف دیگر مطلع خواهد شد.
درمان دارویی
از جمله داروهای رایج برای درمان بیش فعالی و کم توجهی متیل فنی دیت (ریتالین)، اتوموکستین (استراترا) هستند. ریتالین میتواند به کودکان کمک کند که تمرکز داشته باشند و 70 تا 80 درصد از کودکان از مصرف آن سود میبرند. ریتالین بیش فعالی را درمان نمیکند، اما در طی زمانی که مصرف میشود، آثار سودمندی را برای کودک دارد و به او کمک میکند که بهتر تمرکز کند و رفتار خودش را کنترل کند. اثر آن در حدود 4 ساعت طول میکشد و بعد از آن باید دوز دیگری مصرف شود . از جمله مشکلات مصرف آن فراموش کردن مصرف آن، و نیاز به همکاری مدرسه است. انواع آهسته رهش از این لحاظ مزیت دارند و با یک بار مصرف در طی روز همان اثر را ایجاد میکنند. درمان معمولا تا زمانی که طفل نیاز داشته باشد ادامه پیدا میکند و ممکن است چند سال به طول بکشد. بدیهی است که باید در طی این مدت کودک زیر نظر پزشکان قرار گیرد. هر از گاهی میشود دارو را قطع کرد و ملاحظه نمود رفتار کودک بدون دارو چگونه است. برخلاف برخی ادعاها به نظر نمیرسد که این دارو اعتیادزا باشد و یا زمنیه ساز اعتیاد فرد به سایر موارد گردد. مصرف دارو میتواند زمینه ساز موفقیت در درمان های روانشناسی نظیر روش اصلاح رفتار باشد.
خلاصه توصیه ها برای مواجه با کودکان بیش فعال و کم توجه
  • کارها را یکی یکی از کودک بخواهید و از ارائه چند دستور همزمان خودداری کنید.
  • از کودک بخواهید برایتان تکرار کند که چه کاری قرار است انجام دهد.
  • در حین تصمیم گیری در انتخاب نحوه تشویق کردن کودک، نظر او را جویا شوید.
  • برای کودک باید واضح باشد که تشویق/تنبیه را به دلیل کار خوب/بدی که انجام داده دریافت میکند.
  • در زمان اجرای تنبیه یا تشویق نباید با کودک وارد مذاکره و مباحثه شد.
  • باید در اجرای تصمیمات پیوستگی داشت تا کودک بداند در صورت ارتکاب یک رفتار خاص، چه پیامدی در انتظار اوست.
  • مدرسه و خانه باید با هم همکاری کرده و هماهنگ باشند.
  • مشورت با متخصصان مفید و لازم است.
  • داروها میتوانند برای کودکان مفید باشند.
  • با ارائه حمایت و درمان مناسب، بیشتر کودکان بیش فعال آینده خوبی خواهند داشت.
منبع:
Terrel, Colin, Passenger, Terri, (2006), Understanding ADHD, Autism, Dyslexia & Dyspraxia, published in association with The British Medical Association (BMA), Family Doctor Books, Dorset

  
نویسنده : دکتر پوریا صرامی ; ساعت ۱٢:۱٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٤/٤
تگ ها : راه حل