اراده کردن در کنار دانش

  یک فرد که ADHD دارد ممکن است شلخته باشد، وقت تلف کند، انجام دادن یک کار را بیش‌ از حد کش بدهد، میزان موفقیت‌اش کم‌تر از استعداد و توانش باشد، همیشه به خاطر حواس‌پرتی اشتباهاتی الکی انجام دهد و  دردسرهای بزرگ ایجاد کند...

اطرافیان فرد با مشاهده این رفتارها، به غلط و به دلیل ندانستن ریشه این وضعیت، به فرد دارای ADHD می‌گویند:

  •  باید اراده داشته باشی!
  •  فقط یک ذره حواست را جمع کن!
  •  اگر بخواهی می‌توانی کارهایت را خیلی بهتر انجام بدهی!

 

اما ADHD حالتی است که اراده‌ی تنها در آن موثر نیست. در این نوشته در مورد علت این مساله توضیح می‌دهم. 

 

علت ADHD چیه؟

 مغز برای این که کارش را انجام دهد (کارهایی مثل حفظ تمرکز حواس)، باید موادی را داخل خودش ترشح کند به نام ناقل‌های عصبی. مثلا اگر فردی از صبح تا ظهر به اداره می‌رود و در تمام این مدت مشغول انجام کاری بوده است که نیازمند تمرکز حواس است، در تمام این مدت در بخش‌هایی از مغز او مواد ناقل عصبی ترشح می‌شوند. در برخی افراد ترشح این مواد در شرایط معمولی و تکراری کم است*، و این افراد نمی‌توانند تمرکز کنند. این مساله چیزی نیست که از طریق اراده حل شود.

برای درک این مطلب به مثال‌های زیر توجه کنید:

  •  یک سیب جلوی خودتان بگذارید و سعی کنید بدون دست زدن به آن و تنها با نگاه کردن به سیب و استفاده از نیروی اراده خود! آن را جا به جا کنید. اگر توانستید، آن وقت می‌توانید از یک فرد دارای ADHD توقع داشته باشید با اراده خودش تمرکز داشته باشد. یا سعی کنید با اراده خود بر نیروی جاذبه زمین غلبه کنید و به هوا پرواز کنید (اگر می‌خواهید به من یادآوری کنید که برخی مرتاض‌ها آن کارها را کرده‌اند، پیشنهاد می‌کنم شما هم اول به انجام آن امور اقدام کنید، اگر موفق شدید، آن گاه سعی کنید با اراده خود بر ADHD غلبه کنید).
  •  همه افراد وقتی خیلی خسته و خواب‌آلود باشند، نمی‌توانند تمرکز کنند و اراده کردن تاثیری در وضعیت‌شان ندارد و باید استراحت کنند تا در طی خواب مواد ناقل عصبی از نو آماده شوند.
  •  از یک فرد نزدیک‌بین بخواهید عینکش را بردارد و با اراده خوب ببیند!

 

چرا اراده کردن، به غلط، توصیه می‌شود؟

 چون هیجان می‌تواند باعث ترشح شدن مواد مذکور و درمان ADHD  شود (مثل شب‌های امتحان)، بنابراین هر فرد دارای ADHD زمان‌هایی را تجربه کرده که راندمان معمولی و حتا بالاتر از معمول داشته است. به همین خاطر ممکن است از افراد دارای ADHD توقع نا به جا پیدا شود که در سایر موارد هم آن راندمان عالی را داشته باشند، ولی این توقع متاسفانه  قابل برآورده شدن نیست.  از آن جا که ظاهر افراد دارای ADHD با دیگران هیچ فرقی ندارد، دیگران که درک نمی‌کنند ADHD داشتن چه جوری است، در تمام عمر به آنها توصیه می‌کنند: «اراده کن!» بنابراین افراد دارای ADHD مدام خودشان را سرزنش می‌کنند و سعی در انجام یک کار غیرممکن  می‌کنند (تمرکز کردن، که برای دیگران یک کار کاملا طبیعی است)‌.

علاوه بر آن، پذیرش وجود حالتی که «اختلال» نامیده شده است، کار ساده‌ای نیست، بنابراین برخی‌ها با اتکا به اراده در واقع منکر وجود ADHD می‌شوند. این فرایند یک مکانیزم دفاعی است که روان آدم‌ها برای فرار از هر مطلب ناگوار از آن استفاده می‌کند. خوبی انکار این است که آرامش می‌آورد و بدیش این است که فرد دنبال راه حل نمی‌رود.

 

چه باید کرد؟

اگر فکر می‌کنید که دارای ADHD هستید، به جای اصرار بر حل مسائل با اراده (به معنای بی‌توجهی به علت مساله)، به نکات زیر توجه کنید:

  •  اگر امکان دارد از انجام کار روتین منصرف شوید!
  •  در صورتی که مجبور به انجام کار روتین شوید، مثل کسی که برای خواندن نیاز به عینک دارد، فرد دارای ADHD نیاز به راهی برای افزایش مواد ناقل عصبی دارد، از قبیل داروهای محرک، مواد محرک (منظور تحریک کننده سیستم عصبی است نظیر چای، قهوه و نوشیدنی‌های دارای کافئین، نه مواد تحریک کننده جنسی!)، هیجان (نظیر مکالمه چهره به چهره)، موسیقی و امثال آن. البته مشکل این است که این روش‌ها ممکن است خودشان موجب حواس‌پرتی شوند.
  • دقت کنید که به درمان مضر کشیده نشوید. منظور از درمان مضر گرایش به کارهای هیجان‌انگیز است. مغز به تجربه دریافته که با هیجان می‌تواند بر کم‌بود مواد ناقل عصبی غلبه کند، برای همین تمایل به هیجان طلبی دارد. از مشکلات موجود این است که افراد که از دلیل واقعی گرایش خودشان به هیجان (خشم، بحث، ولخرجی، مسائل جنسی...) خبر ندارند، اقدام به توجیه کردن آن می‌کنند، و یا آن را به عنوان جزئی از شخصیت خود قبول می‌کنند. بنابراین بخش مهمی از فرایند غلبه بر ADHD از نوشناختن خود است.
  •  نباید تصور شود که وجود ADHD می‌تواند از افراد سلب مسولیت کند. فرض کنید کسی که چشمش ضعیف است، بدون عینک رانندگی کند و تصادف کند. کسی عذر او را نمی‌پذیرد. چرا که وظیفه او بوده است که از راه حل مناسب برای درمان خودش استفاده کند. عین همین مطلب در مورد ADHD و اعتیادهای هیجانی صادق است. هیچ کس نمی تواند به هیجان طلبی و خوش گذرانی روبیاورد و خودش را توجیه کند که: «من دست خودم نیست، من ADHD دارم!».

 ADHD بهانه‌ای برای عقب ماندن نیست،

دانشی برای پیشرفت است.

 ____________________________________________________________

* این بحث را به ساده‌ترین شکل ممکن گفته‌ام. مثلا اگر دقیق‌تر بخواهم ذکر کنم، ممکن است میزان ترشح کافی باشد ولی گیرنده‌های عصبی کم باشند یا بازجذب مواد ترشح شده نقص داشته باشد.

______________________________

شعر مرتبط: http://psarrami.persianblog.ir/post/41/

  
نویسنده : دکتر پوریا صرامی ; ساعت ۸:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/٢٠
تگ ها : راه حل