دوستی در فیس‌بوک گروهی ساخته برای گردهم آمدن کسانی که فکر می‌کنند ADHD دارند. کار جالبی است:

http://www.facebook.com/group.php?gid=79789450748

 

  

می‌گویند یک نفر چینی در تهران دچار حادثه می‌شود و در بیمارستان بستری می‌شود، شهردار به عیادتش می‌رود و می‌بیند او به محض ورود شهردار شروع به گفتن چیزی می‌کند، که آنها متوجه نمی‌شدند، کاغذ و قلم می‌دهند به دستش، بازهم چینی می‌نویسد و کسی متوجه نمی‌شود و مدتی بعد او فوت می‌کند. بعدها کاغذ را به مترجم می‌دهند، می‌بینند نوشته: «خفه شدم، پات را از روی لوله اکسیژن بردار!».

بدن انسان هم با صاحب آن حرف می‌زند. ولی زبان آن را همه بلد نیستند. گاهی یک حس خاص در بدن پیدا می‌شود، هر کس ممکن است آن را یک جور ترجمه کند، سردی/گرمی شدن یا بالا و پایین رفتن فشار خون...

گاهی نفهمیدن حرف بدن مشکل‌ساز است، چون فرد مثل شهردار ماجرای بالا نمی‌تواند عکس‌العمل مناسبی انجام دهد. مثلا بدن احساس استرس می‌کند و این را با انقباض یک عضله در یک جای بدن نشان می‌دهد. افراد ممکن است آن را به اشتباه به صورت نیاز به غذا یا هیجان (جنسی، حرید، قمار، نزاع...)‌ ترجمه کنند. در نتیجه نه تنها منشا استرس را رفع نمی‌کنند، بلکه با رفتارهای‌شان بر استرس بیفزایند و یک چرخه ایجاد شود و حالتی شبیه به اعتیاد به هیجان رخ دهد.

 

  

  یک فرد که ADHD دارد ممکن است شلخته باشد، وقت تلف کند، انجام دادن یک کار را بیش‌ از حد کش بدهد، میزان موفقیت‌اش کم‌تر از استعداد و توانش باشد، همیشه به خاطر حواس‌پرتی اشتباهاتی الکی انجام دهد و  دردسرهای بزرگ ایجاد کند...

اطرافیان فرد با مشاهده این رفتارها، به غلط و به دلیل ندانستن ریشه این وضعیت، به فرد دارای ADHD می‌گویند:

•  باید اراده داشته باشی!
•  فقط یک ذره حواست را جمع کن!
•  اگر بخواهی می‌توانی کارهایت را خیلی بهتر انجام بدهی!

 

اما ADHD حالتی است که اراده‌ی تنها در آن موثر نیست. در این نوشته در مورد علت این مساله توضیح می‌دهم. 

 

علت ADHD چیه؟

 مغز برای این که کارش را انجام دهد (کارهایی مثل حفظ تمرکز حواس)، باید موادی را داخل خودش ترشح کند به نام ناقل‌های عصبی. مثلا اگر فردی از صبح تا ظهر به اداره می‌رود و در تمام این مدت مشغول انجام کاری بوده است که نیازمند تمرکز حواس است، در تمام این مدت در بخش‌هایی از مغز او مواد ناقل عصبی ترشح می‌شوند. در برخی افراد ترشح این مواد در شرایط معمولی و تکراری کم است*، و این افراد نمی‌توانند تمرکز کنند. این مساله چیزی نیست که از طریق اراده حل شود.

برای درک این مطلب به مثال‌های زیر توجه کنید:

•  یک سیب جلوی خودتان بگذارید و سعی کنید بدون دست زدن به آن و تنها با نگاه کردن به سیب و استفاده از نیروی اراده خود! آن را جا به جا کنید. اگر توانستید، آن وقت می‌توانید از یک فرد دارای ADHD توقع داشته باشید با اراده خودش تمرکز داشته باشد. یا سعی کنید با اراده خود بر نیروی جاذبه زمین غلبه کنید و به هوا پرواز کنید (اگر می‌خواهید به من یادآوری کنید که برخی مرتاض‌ها آن کارها را کرده‌اند، پیشنهاد می‌کنم شما هم اول به انجام آن امور اقدام کنید، اگر موفق شدید، آن گاه سعی کنید با اراده خود بر ADHD غلبه کنید).
•  همه افراد وقتی خیلی خسته و خواب‌آلود باشند، نمی‌توانند تمرکز کنند و اراده کردن تاثیری در وضعیت‌شان ندارد و باید استراحت کنند تا در طی خواب مواد ناقل عصبی از نو آماده شوند.
•  از یک فرد نزدیک‌بین بخواهید عینکش را بردارد و با اراده خوب ببیند!

 

چرا اراده کردن، به غلط، توصیه می‌شود؟

 چون هیجان می‌تواند باعث ترشح شدن مواد مذکور و درمان ADHD  شود (مثل شب‌های امتحان)، بنابراین هر فرد دارای ADHD زمان‌هایی را تجربه کرده که راندمان معمولی و حتا بالاتر از معمول داشته است. به همین خاطر ممکن است از افراد دارای ADHD توقع نا به جا پیدا شود که در سایر موارد هم آن راندمان عالی را داشته باشند، ولی این توقع متاسفانه  قابل برآورده شدن نیست.  از آن جا که ظاهر افراد دارای ADHD با دیگران هیچ فرقی ندارد، دیگران که درک نمی‌کنند ADHD داشتن چه جوری است، در تمام عمر به آنها توصیه می‌کنند: «اراده کن!» بنابراین افراد دارای ADHD مدام خودشان را سرزنش می‌کنند و سعی در انجام یک کار غیرممکن  می‌کنند (تمرکز کردن، که برای دیگران یک کار کاملا طبیعی است)‌.

علاوه بر آن، پذیرش وجود حالتی که «اختلال» نامیده شده است، کار ساده‌ای نیست، بنابراین برخی‌ها با اتکا به اراده در واقع منکر وجود ADHD می‌شوند. این فرایند یک مکانیزم دفاعی است که روان آدم‌ها برای فرار از هر مطلب ناگوار از آن استفاده می‌کند. خوبی انکار این است که آرامش می‌آورد و بدیش این است که فرد دنبال راه حل نمی‌رود.

 

چه باید کرد؟

اگر فکر می‌کنید که دارای ADHD هستید، به جای اصرار بر حل مسائل با اراده (به معنای بی‌توجهی به علت مساله)، به نکات زیر توجه کنید:

•  اگر امکان دارد از انجام کار روتین منصرف شوید!
•  در صورتی که مجبور به انجام کار روتین شوید، مثل کسی که برای خواندن نیاز به عینک دارد، فرد دارای ADHD نیاز به راهی برای افزایش مواد ناقل عصبی دارد، از قبیل داروهای محرک، مواد محرک (منظور تحریک کننده سیستم عصبی است نظیر چای، قهوه و نوشیدنی‌های دارای کافئین، نه مواد تحریک کننده جنسی!)، هیجان (نظیر مکالمه چهره به چهره)، موسیقی و امثال آن. البته مشکل این است که این روش‌ها ممکن است خودشان موجب حواس‌پرتی شوند.
• دقت کنید که به درمان مضر کشیده نشوید. منظور از درمان مضر گرایش به کارهای هیجان‌انگیز است. مغز به تجربه دریافته که با هیجان می‌تواند بر کم‌بود مواد ناقل عصبی غلبه کند، برای همین تمایل به هیجان طلبی دارد. از مشکلات موجود این است که افراد که از دلیل واقعی گرایش خودشان به هیجان (خشم، بحث، ولخرجی، مسائل جنسی...) خبر ندارند، اقدام به توجیه کردن آن می‌کنند، و یا آن را به عنوان جزئی از شخصیت خود قبول می‌کنند. بنابراین بخش مهمی از فرایند غلبه بر ADHD از نوشناختن خود است.
•  نباید تصور شود که وجود ADHD می‌تواند از افراد سلب مسولیت کند. فرض کنید کسی که چشمش ضعیف است، بدون عینک رانندگی کند و تصادف کند. کسی عذر او را نمی‌پذیرد. چرا که وظیفه او بوده است که از راه حل مناسب برای درمان خودش استفاده کند. عین همین مطلب در مورد ADHD و اعتیادهای هیجانی صادق است. هیچ کس نمی تواند به هیجان طلبی و خوش گذرانی روبیاورد و خودش را توجیه کند که: «من دست خودم نیست، من ADHD دارم!».

 ADHD بهانه‌ای برای عقب ماندن نیست،

دانشی برای پیشرفت است.

 ____________________________________________________________

* این بحث را به ساده‌ترین شکل ممکن گفته‌ام. مثلا اگر دقیق‌تر بخواهم ذکر کنم، ممکن است میزان ترشح کافی باشد ولی گیرنده‌های عصبی کم باشند یا بازجذب مواد ترشح شده نقص داشته باشد.

______________________________

شعر مرتبط: http://psarrami.persianblog.ir/post/41/

  

مقدمه

شاید شناخت شما از خودتان به نفع تشخیص بیش فعالی و کم توجهی باشد. مطالعه کتاب‌ها علمی در این زمینه می‌تواند به شما کمک کند. راه دیگر این است که متخصصی را بیابیدکه بتواند چهره به چهره با شما صحبت کند. به این منظور بهتر است  با یک متخصص روانپزشکی مشورت کنید (هر چند که تمام متخصصان با این تشخیص در بزرگسالی موافق نیستند).  شرح حال خود را از کودکی شروع کنید چرا که تشخیص کودکی شناخته شده است.

این حالت (اختلال کم توجهی و بیش فعالی) چیزی نیست که اگر داشته باشید، در شما از بین برود. حالتی است که اگر داشته باشید، همیشه با شما خواهد بود. بنابراین مهم ترین نکته این است که چه طور میتوانید با آن کنار بیایید و زندگی راحت و شاد تری داشته باشید.

مهم ترین فایده گرفتن تشخیص، گرفتن دارو برای بهبود تمرکز است (ریتالین). اما این دارو تا زمانی که مصرف میشود اثر میکند و شما را در کل عوض نمیکند. اگر به هر دلیل دسترسی به دارو پیدا نکردید  نکات زیر در افزایش تمرکز شما کمک میکنند (این موارد در همه افراد تاثیر یکسانی ندارند و باید به تجربه راه مناسب برای خودتان را کشف کنید).

• خواب منظم و کافی
• نوشیدن قهوه یا چای (بسته به فرد این یا آن)
• استفاده از روش های فعال (نوشتن در حین مطالعه...)
• گوش کردن به موسیقی ریتم دار و شاد
• ورزش : با ورزش نظیر پیاده روی و دویدن ماده ای به نام BDNF در مغز زیاد میشود که باعث افزایش رشد سلولهای مغزی است و در عملکرد مغز تاثیر خیلی مثبتی میگذارد. تا جایی که میتوانید فعال باشید. هر چه بیشتر بهتر. مثلا اگر میتوانید پرینتر را ان ور اتاق بگذارید که باعث شود مکرر از جای خود بلند شده و به ان طرف اتاق بروید این کار را بکنید و از هر فرصتی برای پیاده روی استفاده کنید و اگر امکانش هست هر هفته منظم وقتهایی را به دویدن اختصاص دهید. تاثیر ورزش حتا از ریتالین هم بیشتر گزارش شده است.
• آرامش و پرهیز از اضطراب
• نوشتن کارها، وظایف و افکار بر روی کاغذ

    به خاطر داشته باشید که موارد یادشده نمیتوانند شما را عوض کنند و شما تبدیل به کسی بشوید که مشکل تمرکز ندارد. اما شما میتوانید مهارتهایی را پیدا کنید که با وجود داشتن مشکل تمرکز بتوانید کارتان را انجام بدهید. مهم این است که کارتان انجام بشود حالا چه طور خیلی مهم نیست. شاید روش شما با همکارانتان فرق کند. مثلا شاید شما نیاز داشته باشید به شکلی منظم زمان کار خود را تنظیم کنید که بعد از نیم ساعت یا چهل دقیقه چند دقیقه استراحت کنید، شاید شنیدن موسیقی بتواند حالت خستگی را در شما رفع کند، ... بسته به نوع کارتان باید فکر کنید چه روشهایی امکان انجام کار را برای شما فراهم میکنند.

     برخی افراد اطرافیان‌شان را به خاطر اشتباه های خودشان سرزنش میکنند که این روش نه تنها کمکی به حل مساله نمی کند بلکه رابطه فرد با دیگران را هم خراب میکند. با توجه به این که شما نمیتوانید نوع تمرکزتان را به طور کلی تغییر دهید باید فکر کنید که چه طور میتوانید اشتباه های احتمالی را خودتان کشف و برطرف کنید. مثلا شاید شما لازم داشته باشید که کاری را که انجام داده اید قبل از تحویل به رئیس چند بار بررسی کنید تا اشتباه های احتمالی را کشف کنید و یا شاید از یک همکار بخواهید این چک کردن را دوستانه برای شما انجام دهد و شما هم در مقابل برایش کار دیگری را انجام دهید. به هر حال باید مسولیت کارهای خود را قبول کنید (مثلا اگر اشتباه شما دردسر ایجاد کرده عذرخواهی کنید و سعی کنید راهی پیدا کنید که از بروز آن در آینده جلوگیری شود).

     سعی کنید تا جای ممکن ارتباط شخصی خود را با دیگران بهبود ببخشید. افراد بیش فعال خیلی وقتها به دلیل گفتن حرفهای خاص دیگران را بیهوده از خود می رنجانند. سعی کنید از انجام کاری که باعث رنجش دیگران میشود خودداری کنید و یک رابطه عادی و خوب با همکاران برقرار کنید. سعی کنید رابطه خوب در عین حال عادی و مثبتی با خانواده و اطرافیان داشته باشید. این به ارامش و افزایش تمرکز کمک میکند اما به یاد داشته باشید در این مورد هم مثل بقیه موارد نباید کمال طلب بود و همه انسانها از جمله  شما و اطرافیان تان یک سری ایرادهایی دارید که باید راحت با اینها کنار امد.

 به خاطر داشته باشید که شما در هر محیطی که کار کنید بالاخره شما همین وضع را دارید (چون یکی از کارهای افراد بیش فعال تمایل به تغییر شغل است در حالی که ثبات میتواند یک عامل موفقیت باشد).  نکته دیگر این است که بدترین شغل برای افراد بیش فعال کارهای روتین و خسته کننده است که خیلی تمرکز میخواهند و بهترین شغل حالتی است که فرد به رفع مشکلات میپردازد و نوعی ماجراجویی و هیجان در شغل هست. اگر امکانش را دارد کاری را انتخاب کنید که در آن موثر تر هستید. در واقع در چنان موارد داشتن بیش فعالی که نقطه قوت برای فرد محسوب میشود.

اگر امکان ندارد سعی کنید راههای انجام کارتان را پیدا کنید. درکل به خاطر داشته باشید شما نمیتوانید عوض بشوید و تبدیل به شخص دیگری بشوید، بلکه باید با همینی که هستید بتوانید سازگارتر بشوید یعنی راه هایی را پیدا کنید که از دردسرها و ضررها کم کنند و بر موفقیت ها اضافه کنند.

   

 

• معنویت و داشتن ارتباط قلبی با خدا در کتابهای انگلیسی توصیه شده (هر چند که باورش برای ما سخت است، و فکر میکنیم غربی ها خدا را نمیشناسند، اما اینها هم بر اثر تعالیم دینی خود و هم‌چنین به تجربه تاثیر دعا و ارتباط درونی با خدا را فهمیده اند).
• به حرفهای دیگران خیلی خوب گوش دهید بهترین کسانی که میتوانند در پیشرفت شما به شما کمک کنند دشمنان شما هستند که عیب های شما را به شما یادآوری میکنند و در نتیجه شما میتوانید با رفع کردن و پیش گیری از آنها به موفقیت نزدیک تر شوید.

 

 

 

  

لینک جدیدی برای معرفی کتاب:

 

http://www.adinebook.com/gp/product/9642802227/ref=sr_2_1000_3/440-9021803-4256343

  

مطمئن ترین راه تشخیص این اختلال از طریق مصاحبه است. ملاک تشخیصی یوتا به طور خاص برای این منظور تهیه شده است. بخشی از این ملاک تشخیص گذشته نگر اختلال در کودکی است که از طریق مصاحبه با والدین افراد صورت میگیرد. اگر دسترسی به والدین وجود نداشته باشد، از مقیاس درجه بندی وندر یوتا برای تشخیص گذشته نگر اختلال در کودکی یک مراجع بزرگسال استفاده می‌شود (بنابراین این مقیاس به تنهایی برای ذکر تشخیص کافی نیست ولی کمک بزرگی به ارائه تشخیص از طریق ملاک یوتا میکند).

از دیگر نکات مهم اهمیت دسترسی به نزدیکان افراد (همسر، برادر یا خواهر، همکار) است. چرا که خود افراد به وضعیت‌شان ممکن است بینش کافی نداشته باشند، مخصوصا در خصوص میزان موثر بودن درمان.

نکته دیگر ضرورت توانایی فرد مصاحبه کننده در انجام تشخیص افتراقی این اختلال با موارد مشابه نظیر اختلال خلقی دوقطبی و اختلال شخصیت مرزی است.

 

  

مقاله زیر در نشریه طب و تزکیه منتشر شده است و کسانی که مایل‌اند از آن در کارهای علمی خود استفاده کنند، لطفا به اطلاعات زیر جهت ذکر مرجع توجه نمایند:

 

 : طب و تزکیه تابستان 1382; -(49):45-55.

صرامی پوریا,قماشچی فردوس

 

**********************************

 

 بررسی ارتباط «اختلال کم توجهی و بیش فعالی» و مسایل قانونی و اجتماعی

چکیده :

         مقدمه : اختلال کمبود توجه و بیش فعالی احتمالاً شایع ترین اختلال روانپزشکی تشخیص داده نشده در بالغین است که علائم آن عبارتند از : کمبود توجه ، پرتحرکی، بدون فکر  عمل کردن به انگیزه های آنی ،و نوسانات خلق . با توجه به اطلاعاتی که اخیراً بیان می شود ، این اختلال در ابعاد قانونی و اجتماعی می تواند دارای اهمیت باشد . لذا در این مقاله تلاش خواهد شد که از طریق مرور متون ، ابعاد قانونی و اجتماعی این اختلال بررسی گردد .

        روش : در حدود 300عنوان مقاله از نشریات معتبر دنیا از طریق اینترنت بررسی شدند .

          نتایج : براساس اطلاعاتی که در بیشتر مطالعات بدست آمده است این اختلال در صورت عدم درمان نقش مؤثری در اعتیاد به مواد مخدر ، الکل ، سیگار ، ارتکاب جرائم جنسی ، مشکلات تحصیلی ، شغلی ، اجتماعی ، حوادث رانندگی،و بزهکاری دارد ،و در صوت درمان اختلال، این عوارض قابل پیشگیری و درمان هستند .

         نتیجه : نظر به مطالعاتی که در خارج از ایران انجام شده است و همگی دلالت بر اهمیت قانونی و اجتماعی این اختلال دارند ، لذا ضروری است که در ایران به این بحث توجه بیشتری شده و مطالعاتی پیرامون جنبه های مختلف این اختلال انجام شود .

 

مقدمه :

اصطلاح ‹‹ اختلال کمبود توجه و بیش فعالی ›› ترجمه عبارت :

               "Attention Deficit Hyperactivity Disorder"

می باشد که در ادامه این مقاله ، به اختصار ADHD   نامیده می شود ، ویا ممکن است از افراد مبتلا تحت عنوان افراد بیش فعال یاد شود .

         ADHD  باشیوع 3 تا 5  % شایع ترین اختلال روانپزشکی دردوران بچگی است.(28،25) اخیراً بر خلاف آنچه که قبلاً تصور می شد ، اعتقاد براین است که این اختلال در بیشتر موارد با افزایش سن برطرف نمی شود و علائم در 85% افراد مبتلا تا نوجوانی و در 50تا 70درصد موارد تا بزرگسالی هم ادامه می یابند .(73،28)لذا احتمالاً شایعترین اختلال روانپزشکی مزمن که در بالغین  داده نمی شود،ADHDمی باشد .(71)

         مشکلاتی که به طور مستقیم از این اختلال ناشی می شوند عبارتند از : راحت پرت شدن حواس ، پرتحرکی ، بی نظمی، تکانشی بودن ( بدون فکر عمل کردن به انگیزه های آنی ) ، ونوسانهای خلق.(71،61،40) در نتیجه این خصوصیات ( اگرADHD به موقع تشخیص داده نشود و درمان نگردد ) مشکلات و مسائل متعدد دیگری برای فرد بیش فعال ایجاد می گردد .(40) در ادامه این نوشتار به بحث در مورد پاره‌ای از مشکلات ناشی از ADHD می پردازیم که حائز اهمیت قانونی و اجتماعی می‌باشند .

 

 

روش :

         این مقاله از طریق مرور و بررسی حـدود 300 عنوان مقاله از نشریات علمی  معتبر  تهیه شده است . شیوه دسترسی به این مقاله از طریق اینترنت بوده است . برای جستجو، از کلمات کلیدی مرتبط با مسائل قانونی و اجتماعی به همراه کلمه ADHD به طور همزمان استفاده شد .

 

نتایج :

 ADHDو مواد مخدر

در پاره ای از مطالعات افرادی که معتاد به مواد مخدر بودند بررسی شدند و دیده شد که در حدود 10 الی 50 درصد آنها مبتلا به ADHDمی باشند .(48،38،36،30،23) در مطالعات دیگر افرادمبتلا به ADHD با افراد عادی مقایسه شدند و دیده شد که در افراد مبتلا بهADHD  احتمال ابتلا به مواد مخدر دوبرابر بیشتر و احتمال اینکه به مقدار زیاد از مواد مخدر استفاده کنند ، چهار تا پنج برابر بیشتر می باشد.(72،66،58،49،43،37،8،7) همچنین در مقایسه با افراد عادی ، دوره بهبودی از مواد مخدر در افراد مبتلا به ADHDبیشتر طول می کشد(72) و سن شروع اعتیاد در افراد مبتلا به ADHD پایین‌تر می‌باشد.(66،13،11) ADHDاحتمال ابتلا به مواد مخدر را در هر دو جنس افزایش می دهد ، اما این احتمال در پسرها از دخترها کمی بیشتر است.(16) همچنین در والدینی که خودشان مبتلا به مواد مخدر باشند ، احتمال ابتلا در فرزندانشان  بیشتر می شود.(47) در ضمن اگر همراه ADHDسایر اختلالات روانپزشکی  مخصوصاً اختلال سلوک (Conduct  Disorder ) وجود داشته باشد ، باز هم احتمال ابتلا به مواد مخدر بیشتر می گردد.(7) همچنین مطالعات نشان داده اند که احتمال ابتلا به مواد مخدر در اعضای خانواده ( برادر و خواهرهای ) افراد مبتلا به ADHD، بیشتر از دیگران می باشد .(43)

 

ADHD و مشروبات الکلی

         مطالعات نشان داده اند که شیوع ADHDدر جوانانی که به دلیل ابتلا به الکل در مراکز نگهداری بوده‌‌اند در حدود 50 درصد گزارش شده است .(23) وبه طور کلی ، علائم ADHD در افراد مبتلا به الکل بیشتر از دیگران دیده می شود .(53) همچنین در خانواده افراد مبتلا به ADHD نیز ابتلا به الکل بیشتر از دیگران بوده است .(46) مساله ای که به طور خاص اهمیت دارد ، استفاده مادران از الکل می باشد . از طرفی در مادرانی که در دوره حاملگی از الکل استفاده می کرده اند ، احتمال ابتلا  فرزندانشان به ADHD بیشتر می شود  و از طرف دیگر مشخص شده است در مادران مبتلا به ADHD احتمال وجود سابقة مصرف الکل در خانواده‌شان بیشتر از دیگران می باشد .(69)

به طور کلی در والدینی که فرزندانشان مبتلا به ADHD هستند، مصرف الکل بیشتر از دیگران است .(52)

 

 

ADHD و سیگار

         مطالعات نشان داده اند احتمال بیشتری وجود دارد که پسرهای مبتلا به ADHD در سن پایین تری به سیگار کشیدن منظم عادت کنند .(57) در خواهر و برادرهای افراد مبتلا به ADHD نیز احتمال اینکه در سن کمتری شروع به سیگار کنند بیشتر  می باشد .(45) همچنین به نظر می رسد که ADHDباعث می شود که ترک سیگار مشکل‌تر شود .(14)

 

ADHD و جرائم جنسی 

         وجود سابقه ADHD در بچگی، تنها تشخیص روانپزشکی می باشد که با اختلال جنسی و امیال خشن و نامناسب از لحاظ اجتماع دارای ارتباط آماری قابل توجه و مهمی می باشد .(33) همچنین در بچه هایی که قربانی آزارها و تجاوزات جنسی بوده اند ،ADHD از شایع ترین اختلالاتی است که تشخیص داده می شود .(70) همچنین در مواردی که مادر و فرزند هر دو مبتلا به ADHD باشند، دیده شده است که سابقة مسائل جنسی غیر عادی بیشتر از دیگران است .(23)

 

ADHD وحوادث رانندگی

         احتمال اینکه افراد مبتلا بهADHD موجب بروز حوادث رانندگی شوند، بیشتر از دیگران می‌باشد .(31،22،6،5،4) افـــراد ADHD بیشتر از سایرین اقـــدام به راننــدگی با سرعتهای خطرناک می کنند،و تعداد موارد توقیف گواهینامه در آنها بیشتر از دیگران است .(50)

 

ADHD  ومشکلات تحصیلی

         ADHD به میزان زیادی با اختلالات یادگیری همراه است.(42،24) دانشجویان مبتلا به ADHD به طور متوسط نمراتشان پایین تر است و مشکلات تحصیلی در آنها به میزان قابل توجهی از دیگران بیشتر است(44،29،28،22) ودیده شده است که در افراد مبتلا به ADHD سابقة اخراج از دبیرستان بیشتر از سایرین  می باشد .(62)

 

 

ADHD وسایر مسائل قانون اجتماعی

ADHD در میان زندانیان شایع است (18)،که شیوع آن تا 25% تخمین زده می شود (21).ابتلا به ADHD در جوانان نقش مؤثری در افزایش میزان شروع و تداوم بزهکاری دارد(55) ، وبه طور کلی افراد مبتلا ، باقانون بیشتر از دیگران مشکل خواهند داشت(62) .

در مردهای بیش فعال، نه تنها احتمال دستگیر شدن بیشتر از سایرین است ؛ بلکه خود افراد هم ارتکاب جرائم بیشتری را اعتراف می کنند(2) .

در بچـه های مبتلا به ADHD ،ابتلا به اختلال شخصیت ضد اجتماعی و انجام رفتارهای ضد اجتماعی از قبیل سرقت و دزدی بیشتر از دیگران است(43) .

این بچه ها به دلیل بی توجه بودن ، پرتحرکی و عمل کردن به افکار ناگهانی، باعث آشفتگی معلمین و وا لدینشان می شوند. آنها از خواسته ها و دستورات والدین و معلمهایشان اطاعت نکرده و با خواهرو برادرهایشان نزاع کرده وبرای همسایه ها نیز ایجاد مزاحمت می نمایند(52) . به طور کلی ADHD باعث می شود که موقعیت اجتماعی فرد مبتلا بسیار آسیب ببیند(21) . در یک مطالعه ، 81 نفر از افراد بی خانمان بررسی شدند و مشاهده شد که در 50نفر از آنها شواهدی به نفع وجود ADHDوجود دارد(41) .

 

چگونه ADHD می تواند در بروز مشکلات فوق دخیل باشد ؟

         الف ) مسائلی که مستقیماً به دلایل زیست شناختی و جسمانی از ADHD ناشی می شوند:

 دوپامین یک نـــوع ماده شیمیایی است که به طور طبیعی در سلولهای عصبی انسانها ترشح می شود از جمله وظایف آن ایجاد احساس لذت و آرامش است . بر اساس اطلاعات بدست آمده این احتمال مطرح می شود که به دلایل ارثی بعضی از افراد دچار کمبود دوپامین و یا گیرنده مربوط به آن (D2 ) می باشند . از آنجائیکه الکل ، کوکائین ، هروئین ، ماری جوآنا ، نیکوتین ( سم موجود در دخانیات )،و مواد قندی هرکدام به نوعی موجب          افزایش فعــالــیت دوپــامین در سیستم عصبی می شوند، لذا می توانند سبب شوند که موقتاً نیاز غیر طبیعی این افراد به دوپامین رفع گردد . در نتیجه ، احتمال ابتلاء این افراد به رفتارهای اعتیاد آور ممکن است افزایش یابد ،از قبیل اعتیاد شدید به الکل ، کوکائین ، هروئین ، استفاده از دخانیات ، ولع شدید به مواد قندی و به همین نحو تمایل بیمار گونه به قمار بازی ، اعتیاد به مسائل جنسی ، خشونت مرضی ، رفتارهای ضد اجتماعی ، اختلال سلوک وADHD (16،15،10،1).

همچنین پاره ای از شواهد نشان می دهد که به دلایل ارثی در عملکرد سروتونین ( ماده شیمیایی دیگری در سیستم عصبی ) اشکالاتی ایجاد می شود که این امر می تواند خطر ابتلا به الکلیسم را در افراد مبتلا به  ADHD افزایش دهد .

         از آنجائیکــه در افراد مبتلا به ADHD عملکرد جسمانی دارای اختلالاتی می باشد ( بیش فعالی و اختلال هماهنگی ) ، در پاره ایی از مطالعات ذکر شده است که این امر می تواند علت افزایش حوادث رانندگی در افراد مبتلا به ADHD باشد ؛و آنها مشکلی از لحاظ کمبود معلومات پیرامون نحوه صحیح رانندگی ندارند(5 ).

  

 

      ب) مسائلــی کــه بـه طور ثانویه و به علت مشکلات روانی اجتماعی از ADHD ناشی می شوند :

         خود درمانی از جمله مسائلی است که در ابتلا افراد ADHD به مواد مخدر و سیگار نقش مهمی دارد . با توجه به اینکه نیکوتین ( سم موجود در دخانیات ) و همچنین کوکائین از لحاظ نحوة عملکرد به داروهایی که برای درمان ADHD بکار می روند (داروهای محرک Stimiulants, ) شباهت دارند ، لذا احتمال می رود افراد مبتلا به ADHDبا مصرف سیگار و کوکائین  احساس بهتری پیدا  بکنند ؛ لذا استفاده از این مواد را ادامه داده و گرفتار اعتیاد بشوند(14،13،11) .همچنین همانطور که قبلاً ذکر شد ،ADHD به دلیل خصوصیاتی که ایجاد می نماید از قبیل بی توجهی ، پر تحرکی ، انجام افکار ناگهانی ،و نوسان خلق به توانایی اجتماعی فرد و موقعیت اجتماعی او لطمه شدیدی وارد می‌سازند(24) .  در نتیجه باعث  می شوند که اعتماد به نفس افراد مبتلا  پایین بیاید(44) . در مطالعه‌ای که بر عوامل مؤثر برایجاد اعتیاد در خانوادة افراد مبتلا ADHDانجام شده بود مشخص گردید که در رابطه با اعتیاد به موادمخدر، الکل و سیگار مهمترین عاملی که نقش دارد ، اختلال در عملکرد اجتماعی می باشد(26) . بسیا ری از محققان معتقدند که مهمترین مشکل در ADHD عبارت است از : عدم توانایی اجتناب وخوددا ری کردن . این امر باعث می شود که تواناییهای فرد در مسائل اجتماعی ، در کنترل نفس ، در انضباط و وقت شناسی کاهش پیدا بکند(3) .

 

درمان ADHD

الف)درمان دارویی

 مطالعات گسترده‌ای در زمینة درمانهای دارویی ADHD ، مخصوصا داروهای محرک انجام شده‌است که در بیشتر موارد ذکر گردیده است که از طریق این داروها ،نه تنها علائم بیماری و رفتارهای غیر طبیعی افراد مبتلا بهبودی قابل توجهی پیدا می‌کنند،بلکه وضعیت تحصیلی،اعتماد به نفس،عملکرد شناختی،خانوادگی و اجتماعی افراد نیز پیشرفت قابل توجهی پیدا می‌کند(68،25).

  

 

 

 ب) مداخلات روانی و اجتماعی

         آموزشهای رفتاری شناختی(61) ، آموزشهایی برای نحوة رفتار ، شیوة یادداشت برداری در کلاس درس ، خانواده درمانی(64) ، رفتار درمانی(67) و سایر ملاحظات روانی اجتماعی در درمان ADHD بکار می روند .

         به طور کلی از طریق درمان با داروهای محرک و آموزشهای روانی ، در حدود دوسوم افراد بالغی که مبتلا به ADHD هستند به میزان متوسط تا زیادی بهبودی کسب می کنند(71).

 

تاثیر درمان ADHDدر کسب بهبودی از اعتیاد به مواد مخدر

         شواهدی در دست است که در افراد مبتلا به ADHD، که معتاد به کوکائین نیز بوده اند ، با درمان دارویی ADHD ،نه تنها مشکلات ناشــی از ADHD در آنها بــرطــرف می شود ، بلکــه علاقة آنها به کوکائین و میزان مصرف آنها به مقدار بسیار زیادی کاهش می یابد . لذا درمان ADHD باعث درمان اعتیاد به کوکائین نیز می گردد(54،39،35) .

در یک مطالعه دیده شد که در افراد جوان مبتلا بهADHD ،در صورتی که تحت درمان دارویی قرار بگیرند، به میزان 85% از خطر ابتلا آنها به مواد مخدر کاسته خواهد شد(9) .

در یک مطالعه ، ذکر شده است که یک زن 33 ساله که مبتلا به اختلال شخصیت واعتیاد به مواد مخدر (حشیش ، ماری جوانا ) و اعتیاد به الکل بوده است و درمانهای او موفقیت آمیز نبوده اند ، بررسی گردید و برای او تشخیص ADHD مطرح شد و لذا توسط داروهای محرک درمان شد . این درمان باعث شد که او به میزان بسیاز زیادی بهبودی کسب نماید و نه تنها از مواد مخدر رهایی یافته و از میل او به موادمخدر کاسته شود ، بلکه موفق شد از لحاظ تحصیلی نیز پیشرفت بکند ، کاری که قبلاً برای او امکان پذیر نبوده است(20) .

          در یک مطالعه دیگر سه نفر فرد بیمار که هم مبتلا به ADHD بودند و هم به مواد مخدر و الکل اعتیاد داشتند ،از طریق داروهای محرک درمان شدند و در خلال 2 الی 3 سال پیگیری ، دیده شد که بهبودی آنها ادامه پیدا کرده است و آنها در این مدت دیگر از مواد مخدر استفاده نکردند(59) .

         علاوه بر داروهای محرک ، از داروهای دیگر از قبیل بوپروپیون( Bupropion )   برای درمان اعتیاد در افراد مبتلا به ADHD به گونه ای موفقیت آمیز استفاده شده است(56) . ملاحظات اجتماعی نیز حائز اهمیت هستند . در یعضی از مطالعات دیده شده است که در بچه‌های  مبتلا به ADHD خصوصاً در سنین پایین، مسائلی که می توانند در جلوگیری از اعتیاد بچه‌ها مؤثر باشند عبارتند از : کنترل و نظارت والدین و عدم ابتلا سایر بچه‌ها(12) .

 

 

تاثیر درمان ADHD در کسب بهبو دی از سایر مسئل قانونی اجتماعی

         گزارش شده است که در بچه‌های مبتلا بهADHD درمان با داروهای محــرک باعث می شود که رفتار مقابله جویانه آنها در مدرسه برطرف بشود(60) .  همچنین دیده شده است که در افراد مبتلا به ADHD درمان با داروهای محرک باعث بهبود عملکرد آنها در رانندگی می گردد(32،17) . در افرادی که همزمان با ADHD مبتلاً به تمایلات و رفتارهای جنسی غیر طبیعی بوده اند ، مشاهده شده است که درمان دارویی می تواند به میزان قابل توجهی مؤثر باشد(34) .همچنین در یک مطالعه ، در پنج نفر که به دلیل ارتکاب جرائم ناشی از خشونتهای شدید زندانی بودند ، تشخیص ADHD داده شد و درمان آنها با داروهای محرک شروع شد . پاسخ همة این افراد به درمان خوب بود . در ادامة پیگیری وضعیت آنها که 4تا6 سال به طول انجامید ، مشاهده شد که دو نفر از آنها به گونه ای موفقیت آمیز اصلاح شده بودند(65) .

 

بحث :

باتوجه به تمام مطالعات فوق ، پیشنهادات زیر مطرح می‌باشد:

 

پیشنهادات :

1. بررسی جنبه های مختلف ADHD در بالغین در ایران :

بحث ADHD در بالغین نیازمند مطالعات بیشتری می باشد، مخصوصاً در ایران که اطلاعات ما پیرامون شیوع این حالت و نقش آن در مسائل مختلف بسیار اندک است .

ضروری است که از طریق مطالعات بلند مدت ، بچه‌های بیش فعال را پیگیری نمود تا بتوانیم اطلاعاتی از تاثیر این اختلال در سرنوشت نهایی افراد مطابق با جامعه ایران کسب نماییم(67) . با توجه به شیوع بالا و عــوارض زیاد ADHD در نوجوانها لازم است که توجه ویژه ای به ADHD در این زمینه شود .

 

2. توجه به ADHD در جهت پیشگیری از مشکلات قانونی و اجتماعی :

از آنجائیکه ADHD در بچگی از مهمترین عواملی است که آینده روانی اجتماعی فرد مبتلا را تعیین می کند لذا به نظر می رسد که مناسب باشد در مدارس ، مراکز درمانی ، در سنین پایینیADHDرا تشخیص داد تا بتوان درمان را به موقع شروع کرد(55) . اگرADHD در بچگی یا نوجوانی و در سالهای مدرسه تشخیص داده شده و درمان شود ، در دوره بزرگسالی مشکلات فرد بسیار کمتر خواهد بود ؛ در غیر اینصورت ، ممکن است فرد مبتلا به ADHD در بزرگسالی در مسائل احساسی ، رفتاری و اجتماعی دچار مشکلات زیادی شود(63) .

 

 

3. درمان ADHD به منظور درمان مشکلات قانونی و اجتماعی :

از آنجائیکه ADHD یا رفتارهای خلاف قانون در ارتباط دارد ، درمان به موقع آن ، شیوع رفتارهای ضد‌‌اجتماعی را کاهش می دهد(27) . در بزرگسالان تشخیص ADHD دارای اهمیت حیاتی است و درمان افراد مبتلا با داروها یا روان درمانی کاملاً ضروری است . مشاوره در زمینه های تحصیلی ، فردی و شغلی می تواند کاملاً مفید و مهم باشد . عدم تشخیص ADHD قطعاً منجر به افت عملکرد و کاهش موفقیت یک فرد بالغ می‌شود(63) .

در بحث پیشگیری و یا درمان توجه به خانواده ها حائز اهمیت زیادی می باشد . زیرا از آنجائیکه این وضعیت عمدتاً به طریقه وراثتی منتقل می شود ، لذا بررسی و درمان والدین ، خواهر و برادرهای یک طفل میتلا بهADHD  اهمیت دارد و از این طریق می توان  روابط میان والدین و فرزندان را بهبود ببخشند و با این شیوه فرد مبتلا و خانواده اش در دراز مدت سرانجام بهتری خواهند داشت . به همین نحو با توجه به اینکه اگر والدین  مبتلا به مواد مخدر و الکل باشند ، احتمال ابتلا فرزندان هم بیشتر می شود ، لذا در مواردی که والدین مبتلاً به مواد مخدر و الکل هستند ،ضروری است که برای پیشگیری از ابتلاء فرزندانشان اقدامات و مداخلات مناسبی را تدارک دید .

 

 

4. لزوم آموزشهای مناسب پیرامونADHD در بالغین :

         در هر فرد بالغی که مشکلاتی وجود داشته باشد از قبیل تکانشی بودن ( بدون فکرعمل کردن به انگییزه های آنی ) ، راحت پرت شدن حواس ، روابط بین فردی مختل و یا هر گاه عملکرد شغلی یک فرد به میزان قابل توجهی از توانایی هوشی و استعداد او کمتر باشد ، باید فکر تشخیص ADHD هم بود . لذا ضروری است که پزشکها ، مشاورین با خصوصیات ADHD در بالغین آشنا باشند(27) .

         در یک مطالعه دانشجویان بررسی شدند ، در تعدادی از آنها برای اولین بار تشخیص ADHD مطرح شد . دیده شد که از این تعداد ، 31 درصد قبلاً به منظور حل مشکلاتشان به مراکز درمانی و مشاوره دانشگاهشان مراجعه کرده بوده اند . لذا ضروری است که این مراکز با تشخیص و درمان ADHD در دانشجویان آشنایی داشته باشد .

 

کلیدهای واژه‌های فارسی :

 اختلال کمبود توجه و بیش فعالی ، اعتیاد، موادمخدر ، مشروبات الکلی، سیگار، جرائم جنسی ، حوادث رانندگی، افت تحصیلی ، بزهکاری ، جرم،پیشگیری از جرم ، زندانی، داروهای محرک

 

English Keywords:

Attention Deficit Hyperactivity Disorder(ADHD), Addiction, Substanve abuse, Drug abuse, Alcoholism, Sex abuse, Paraphilia, Driving accidents, Educational problems, Deliquency, Crime, Crime prevention, Prisoner, Stimulant drugs, Nicotine dependency

منابع:

1).Andersen SL,Teicher MH.2000.Sex differences in dopamine receptors and their relevance to ADHD.Neurosci Biobehav Rew; 24(1):137-41

2)Babinski LM,Hartsough CS,et al.1999.Childhood conduct problems, hyperactivity-impulsivity, and inattention as predictors of adult criminal activity.J Child Psychol; 40(3):347-55

3)Baird J,Stevenson JC,et al.2000.The evolution of ADHD:a disorder of communication?Q Rev Biol; 75(1):17-35

4)Barkley RA,Guevremont DC,et al.1993.Driving-related risks and outcomes of attention deficit hyperactivity disorder in adolescents and young adults:3 to 5 year follow up study.Pediatrics; 92(2): 212-8

5)Barkley RA,Murphy KR,et al.1996.Motor vehicle driving competencies and risks in teens and young adults with attention deficit   hyperactivity disorder.Pediatrics;98:1089-95

6)Beck N,Warnke A,et al.1996.Hyperkinetic syndrome and behavorial disorders in street traffic: a case control pilot stydy. Z Kinder Jugendpsychiatr;24(2):82-91

7)Biederman J,Wilens T,et al.1997.Psychoactive substance use disorders in adults with attention deficit hyperactivity disorder(ADHD):effects of ADHD and psychiatric comorbidity.Am J

    Psychiatry;154(1): 132

8)Biederman J,Wilens TE,et al.1998.Does attention-deficit hyperactivity disorder impact the development course of drug and alcohol abuse and dependence?Biol Psychiatry;44(4): 269-73

9)Biederman J,Wilens T,et al.1999.Pharmacotherapy of attention-deficit /hyperactivity disorder reduces risk for substance use disorder.Pediatrics;104(2):20

10)Blum K,Braverman ER,et al.2000.Reward deficiency syndrome: a biogenetic model for the diagnosis and treatment of impulsive, addictive, and compulsive behaviors.J Psychoactive Drugs;32,1-112

11)Carroll KM,Rounsaville BJ.1993.Hisory and significance of childhood attention deficit disorders in treatment-seeking cocaine abusers.Compr Psychiatry;34(2):75-82

12)Chilcoat HD,Breslau n.1999.Pathways from ADHD to early drug use.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry;38(11):1347-54

13)Clure C,Brady KT,et al.1999.Attention deficit/hyperactivity disorder and substance use:symptom pattern and drug choice.Am J Drug Alcohol Abuse;25(3):441-8

14)Coger RW,Moe KL,et al.1996.Attention deficit disorder in adults and nicotine dependence: psychobiological factors in resistance to recovery? J Psychoactive Drugs;28(3);229-40

15)Comings DE.1994.Genetics factors in substance  abuse based on studies of Tourette syndrome and ADHD probands and relatives.I.drug abuse.Drug Alcohol Depend;35(1):1-16

16) Comings DE.1994.Genetics factors in substance  abuse based on studies of Tourette syndrome and ADHD probands and relatives.II.Alcohol abuse.Drug Alcohol Depend;35(1):17-24

17)Cox DJ,Mekel RL,et al.2000.Effect of stimulant medication on driving performance of young adults with attention deficit hyperactivity disorder: a preliminary double-blind placebo controlled trial.J Nerv Ment Dis;188(4):230-4

18)Dalteg A,Gustafsson P,et al.1998.Hypeactivity syndrome is common among prisoners.ADHD not only a pediatric psychiatric diagnosis.Lakartidningen; 95(26-27): 3078-80

19)Disney E,Elkins IJ,1999.Efeects of ADHD, conduct disorder, and gender on substance use and abuse in adolescence.Am J Psychiatry;156(10):1515-21

20)Durst R,Reaudengo RP.1997.Attention deficit hyperactivity disorder,facilitating alcohol and drug abuse in an adult.Harefuah;132(9):618-22,680

21)Eyestone LL,Howell RJ.1994.An epidemiological study of attention deficit hyperactivity disorder and major depression in a male prison population.Bull Am Acad Psychiatry Law;22(2):181-93

22)Faraone SV,Biederman J,et al.2000.Attention deficit hyperactivity disorder in adults:an overview.Biol Psychiatry 1;48(1):9-20

23)Garland AF,Hough RL,et al.2001.Prevalence of  psychiatric disorders in youths across five sectors of care.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry;40(4):409-18

24)Golden GS.1991.Role of attention deficit hyperactivity disorder in learning disabilities.Semin Neurol;11(1):35-41

25)Goldman LS,Genel M,et al.1998.Diagnosis and treatment of attention deficit hypercativity disorder in children and adolescents.JAMA;279(14)1100-7

26)Greene RW,Biederman J,et al.1999.Further validation of social impairment as a predictor of substance use disorders: findings from a sample of siblings of boys with and without ADHD.J Clin Psychol;28(3):349-54

27)Hechtman L.1996.Families of children with attention deficit hyperactivity disorder: a review.Can J Psychiatry;41(6):350-60

28)Hechtman L.2000.Assessment and diagnosis of attention deficit hyperactivity disorder.Child  Adolesc Psychiatr Clin N Am;9

29)Heiligenstein E,Guenther G,et al.1999.Psychological and academic functioning in colledge students with attention deficit hyperactivity disorder.J Am Coll Health;47(4):181-5

30)Horner BR,Scheibe KE.1997.Prevalence and implications of attention deficit hyperactivity disorder among adolescents in treatment for substance abuse.J Am Child Adolesc Psychiatry;36(1):30-6

31)Jerome l,Segal A.1997.ADHD and dangerous driving.J Am Acad Child Adolsc

     Psychiatry.36(10):1325

32)Jerome L,Segal A.2001.Bnefit of long term stimulants on driving in adults with ADHD.J Nerv Ment Dis;189(1):63-4

33)Kafka KP,Prentky RA.1998.Attention deficit hyperactivity disorder in males with paraphilias and paraphilia related disorders: a comorbidity study.J Clin Psychiatry;59(7):338-96

34)Kafka MP,Hennen J.2000.Psychostimulant augmentation during treatment with selective serotonin reuptake inhibitors in men with paraphilias and paraphilia relate disorders:a case series.J Clin Psychiatry;61(9):664-70

35)Kaminer Y.1992.Desipramine facilitation of cocaine abstinence in an adolescent.J Am Child Adolesc Psychiatry;31(2):312-7

36)King VL,Brooner RK,et al.1999.Attention deficit heperactivity disorder and treatment outcome in opioid busers enteing treatment.J Nerv Ment Dis;187(8):487-95

37)Levin FR,Kleber HD.1995.Attention deficit hyperactivity disorder and substance abuse: relationships and implcations for tratment.Harv REV psychiatry;2(5):246-58

38)Levin FR,Evans SM,etal.1998.Prevalence of  adult attention deficit hyperactivity disorder among cocaine abuser seeking treatment.Drug Alcohol Depand;52(1):15-25

39)Levine FR,Evans SM,et al.1998.Methylphenidate tretment for cocaine abusers with adult attention deficit hyperactivity disorder: a pilot study.J Clin Psycuiatry;59(6):300-5

40)Loeber R,Stouthamer LM,et al.1999.Developmental aspects of deliquency and internalizing problems and their association with persistent juvenile substance use  between ages 7 and 18.J Clin Child Psychol;2893):322-32

41)Lomas B,Gartside PS.1997.Attention deficit hyperactivity disorder among homeless veterans.1997.Psychiatr Serv;48(10):1331-3

42)Mannuzza S,Klein RG,et al.1997.Educational and occupational outcome of hyperactive boys grown up.J Am Acad Adolesc Psychiatry;36(9):1222-7

43)Mannuzza S,Klein RG,et al.1998.Adult psychiatric status of hyperactive boys grown up.Am J Psychiatry;155(4):493-8

44)Mannuzza S,Klein RG.2000.Long term prognosis in attention deficit hyperactivity disorder.Child Adolesc Psychiatr Clin N Am;9(3):711-26

45)Milberger S,Biederman J,et al.1997.Further evidence of an association between attention deficit hyperactivity disorder and cigarette smoking.Findings from a high risk sample of siblings.Am J Addict;6(3):205-17

46)Milberger S,Biederman J,et al.1997.Association between ADHD and psychoactive substance use disorders.Findings from a longitudinal study of high risk siblings of ADHD children.Am J Addict;6(4):318-29

47)Milberger S,Faraone SV,et al.1999.Substance use disorders in high risk adolescent offspring.Am J Addict; 8(3):211-9

48)Modigh K,Berggren U,et al.1998.High risk for children with DAMP/ADHD to become addicts later in life.Lakartidningen;95(47):5316-9

49)Molina BS,Pelham WE,et al.1997.Alcohol expectancies and drinking charactristics in parents of children with attentionn deficit heperactivity disorder.Alcohol Clin Exp Res;21(3):557-66

50)Murphy K,Barkley RA.1996.Attention deficit hyperactivity disorder adults:comorbidities and adptive impairments.Compr Psychiatry;37(6):393-401

51)Nada RS,Longley JD,et al.1997.Inattentive and hyperactive and hyperactive behavior and driving offenses in adolescnce.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry;36(4):515-22

52)Pelham WEJ,Lang AR,1999.Can your children drive you to drink?stress and parenting in adults interacting with children with ADHD.Alcohol Res Health;23(4):292-8

53)Ponce AG,Rodriguez JCR,et al.2000.Attention deficit hyperactivity disorder and vulnerability to the development of alcoholism:use of Wender Utah Rating Scale for retrospective diagnosis of ADHD in the early ages of alcoholic patients.Actas Esp Psiquiatr:28(6):357-66

54)Ralph N,Barr MA.1989.Diagnosing attention deficit hyperactivity disorder and learning disabilities with chemically dependent adolescents.J Psychoactive Drugs;21(2):203-15

55)Rasmussen P,Gillberg C.2000.Natural outcome of ADHD with developmental coordination disorder at age 22 years: a controlled, longitudinal, community based study.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry;39(11):1424-31

56)Riggs PD,Leon SL,et al.1998.An open trial of bupropion for ADHD in adolescents with substance use disorders and conduct disorder.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry;37(12):1271-8

57)Riggs PD,Mikulich SK,et al.1999.Relationship of ADHD, depression, and non-tobacco substance use disorders to nicotine dependence in substance dependent deliquents.Drug AlcoholDepend;54

58)Roy BP,Scheele L,et al.1997.Adult attention deficit hyperactivity disorder:assessment guidelines based on clinical presentation to a specialty clinic.Compr Psychiatry;38(3):133-40

59)Schubiner H,Tzelepis A,et al.1995.The dual diagnosis of attention deficit hyperactivity disorder and substance abuse:case reports and literature review.J Clin Psychiatry;56(4):146-50

60)Schachar RJ,Tannock R,et al.1997.Behavioral, situational, and temporal effects of tratment of

      ADHD with methylphenidate.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry;36(6):754-63

61)Searight HR,Burke JM,et al.2000.Adult ADHD:evaluation and treatment in family medicine.Am Fam Physician;62(9):1983-4

62)Seidman LJ,Biederman J,et al.1998.Neuropsychological function in adults with attention deficit hyperactivity disorder.Biol Psychiatry;44(4):260-8

63)Silver LB.2000.Attention deficit hyperactivity disorder in adult life.Child Adolsc Psychiatr Clin N Am;9(3):511-23

64)Smith BH,Waschbusch DA,et al.2000.The efficaca, safety, and practically of tratments for adolescents with attention deficit hyperactivity disorder(ADHD).Clin Child Fam Psychol Rev;3(4):243-67

65)Stovner AM,Wyller TB,et al.1996.Treatment of hyperactivity and attention deficit with amephetamine.Experience with five adult prisoners.Tidsskr Nor Laegeforen;116(17):2002-5

66)Thompson LL,Riggs PD,et al.1996.Contribution of ADHD symptoms to substance problems and deliquency in conduct disordered adolescents.J Abnorm Child Psychol;24(3):325-47

67)Tsai CH,Gau SF.1999.Long term outcome studies of hyperactive children: literature review.Kaohsiung J Med Sci;15(6):307-14

68)Vandenberg DJ,Thompson MD,et al.2000.Human dopamine transporter gene: coding region conservation among normal,Tourette`s disorder, alcohol dependence and attention deficit hyperactivity disorder populations.Mol Psychiatry;5(3):283-9

69)Weinstein CS,Apfel RJ,et al.1998.Description of mothers with ADHD with children with ADHD.Psychiatry;6191):12-9

70)Weinstein D,Staffelbach D,et al.2000.Attention deficit hyperactivity disorder and posttraumatic stress disorder:differential diagnosis in childhood sexual abuse.Clin Psychol Rev;20(3):359-78

71)Wender PH.1998.Attention deficit hyperactivity disorder in adults.Psychiatr Clin North Am;21(4):761-74

72)Wilens TE,Biederman J, et al.1998.Does ADHD affect the course of substance abuse?Findings from a sample of adults with and without ADHD.Am J Addict; 7(2):156-63

73)Yan W.1996.An investigation of adult outcome of hyperactive children in Shanghai.Chin Med J;109(11):877-80

 

 

  

مقاله زیر در نشریه طب و تزکیه به نشر رسیده بود و کسانی که دوست دارند از این مقاله در کارهای علمی‌شان استفاده نمایند، لطفا به اطلاعات زیر جهت ذکر مرجع توجه نمایند

   طب و تزکیه

تابستان 1383;

 -(53):25-31. 

صرامی فروشانی پوریا,

هاشمی نظام

 

 

************************

 

 ADHD علتی رایج برای دشواری‌های یادگیری و ناهنجاری‌های رفتاری در دانشجویان، که غالباً تشخیص داده نمی‌شود.

 

  چکیده:

            ‌اختلال کم توجهی و بیش فعالی  (ADHD ) یک اختلال عصبی و ارثی است که مطالعات اخیر نشـان داده اند، بر خلاف آنچه تا کنون تصور می شد در بزرگسالان عمدتاً‌ از بین نمی‌رود و در بزرگسالان  شیوع زیادی دارد، امـا غالباً‌ تشخیص داده نمی شود. این اختلال برای افراد مبتلا، مخصوصاً‌ دانشجویان و کسانی که نیازمند تمرکز حواس هستند،  مشکلات بسیاری را در زمینه های عاطفی، اجتماعی، تحصیلی و شغلی ایجاد می نماید و در صورت تشخیص، به  سـادگی قابل درمان است.

         برای تألیف این مقاله تمام مقاله‌های مرتبط از طریق اینترنت بررسی شده و به بسیاری از کتابهای معتبر نیز استناد  شده است . در تحقیقات مذکور، مشاهده شده که یکی از مشکلات اصلی ADHD ، افت تحصیلی است و هم چنین دیده شده که بسیاری از دانشجویانی که برای‌شـان تشخیــصADHD  مطرح شده است، قبلاً هم به مراکز درمانی و مشاورة   دانشگاه‌ها مراجعه کرده بوده اند، اما ADHD در آنها تشخیص داده نمی‌شده‌است. در صورتی که دانشجویان مبتلا به ADHD، با داروهای ‌محرک و روش‌های دیگر درمان بشوند،کمک بسیار زیادی‌به وضعیت تحصیلی‌و سایرجنبه های زندگی آنهامی‌شود.

       مطالعات متعددی در زمینة تشخیص ADHDدر بزرگسالان انجام شده است.ملاک تشخیصی«وندریوتا»خصوصیات افــراد بزرگسال مبتلا به ADHD را ذکر نموده است و در مصاحبه های بالینی با توجه به این به این ملاک می‌توان در افـراد بزرگسال ADHD را تشخیص داد.

       مؤثرترین راه درمان ADHD در بزرگسالان، تجویز «داروهای محرک» است. استفاده از انواع روشهای‌روان‌درمانی‌نیز همزمان با دارو سودمند است. همچنین باید به فکر تشخیص اختلالات  همراه با ADHD از قبیل اختلالات یادگیری،اختلالات  خلقی و یا اضطرابی نیز بود و به درمان آنها نیز پرداخت .

         ضروری است که در ایران مطالعاتی پیرامون تشخیص و درمان ADHD در بزرگسالان انجام شود و توجه به راهکارهایی برای آشنا سازی افراد درمانگر به روشهای تشخیص و درمان ADHD ضروری است .از ایــن لحاظ مراکز درمانی و مشاوره مستقر در دانشگاهها از حساسیت خاصی برخوردارند و معاونت‌های آموزش و دانشجویی نیز باید به این مقوله توجه داشته باشند و در خصوص آن توجیه شوند.

 

کلید واژه : اختلال کم توجهی و بیش فعالی، موفقیت تحصیلی، اختلالات یادگیری، دانشجویان دانشگاه، مراکز مشاورةدانشگاه ها، داروهای محرک، ملاک تشخیصی وندریوتا.                                                     

 

 

 

مقدمه

       اختلال کم توجهی و  بیش فعالی Attention Deficit Hyperactivity Disorderکه در  این مقاله ADHD نامیده می‌شود، یک اختلال عصبی ارثی و شایع است که از کودکی وجود داشته و علت ایجاد آن احتمالا‌ً کاهش عملکرد سیستمهای تولید کننده دوپامین( Dopamine ) در مغز می‌باشد( 1،2) و در مبتلایان به ADHD ، در کنترل فعالیتها و تکانه‌ها توسط قشر مغز مشکل وجود دارد3.

         بررسی شیوع ADHD و شرح حال افراد مبتلا نشان می دهد که شیوع آن در بچه‌ها 3 تا 10% است که یک‌سوم تا دوسوم آنها تا بزرگسالی هم مشکلاتشان ادامه پیدا می‌کند و شیوع ADHD در جمعیت افراد بزرگسـال عادی 1 تا 6% تخمیـن زده می شـود(‌2). لـذا برخلاف گذشتـه، امـروزه اعتقـاد بر این است که نشانه‌های  ADHD  بعد از بلوغ عمدتاً ادامه پیدا می کنند2،3.

       نظر به شایع بودن ADHD ، این اختلال بسیار مورد توجه قرار گرفته است(4) و به طور فزاینده‌ای به عنوان یک تشخیص معتبر در بالغان محسوب می شود(2،3،5). اما غالباً درک نادرستی از  ADHD در بزرگسالان وجود دارد و این حالت غالباً تشخیص داده نمی شود(3) و اختلالات مرتبط با ADHD در بزرگسالان به اندازة کافی بررسی نمی‌شوند(5)‌‌.  این اختلال مشکلات بسیاری را برای افراد مبتلا ایجاد می‌کند و موفقیت اجتماعی، تحصیلی، و رشد عاطفی افراد مبتلا را تحــت تأثیــــر قرار می‌دهد(3،6). ADHD خطر سوء مصرف مواد، بزهکاری،‌ زندانی شدن، شکستهای شغلی، طلاق و مشکلات ازدواج را افزایش می دهد.3

       نکتة بسیار مهم این است که با کمک درمانهای چند جانبه(2،6) و در درجة اول از طریق درمان دارویی, بیشتر افراد مبتلا بهبودی قابل توجهی کسب می‌کنند.

       با توجه به این که مراکز درمانی و مشاوره در دانشگاهها محلهایی برای مراجعة دانشجویان برای حل مشکلات مختلف از قبیل مشکلات تحصیلی، شغلی، ازدواج، مسائل عاطفی و بعضی مسائل اجتماعـــی هستند و نظـر به جدید بودن مطالعاتی که بیانگر ادامة ADHD در بزرگسالی و نقش آن در تمام زمینه های یاد شده می باشند، در این مقاله اهمیت ADHD در بزرگسالان برای این مراکز و چگونگی تشخیص و درمان ADHD در بزرگسالان مرور می‌شود.

 

روش

  به منظور بررسی مباحث یاد شده، از طریق اینترنت ( ‍‍Pub Med ) و بکارگیری همزمان کلمة ADHD و کلمات کلیدی مرتبط با مراکز مشاوره دانشگاه‌ها و دانشجویان، تمام مقالات مرتبط مورد بررسی قرار گرفتند و در نهایت از حدود 30 مقاله استفاده شد. هم‌چنین به جدیدترین چاپ کتاب روانپزشکی کاپلان سادوک(1،29) که کتاب مرجع روانپزشکی است و کتاب آقای دکتر وندر wender))3 به نام «ADHD در بزرگسالان4»، استناد شده است7،14،30.

 

یافته‎ها

مشکلات تحصیلی به عنوان زنگ خطری برای احتمال ابتلا دانشجویان به ADHD

در افراد ADHD، موفقیت تحصیلی و شغلی از آن‌چه که با توجه به ضریب هوشی، میزان تحصیـلات و فرصت‌های موجود برای فرد انتظار می‎رود، کم‌تر هستند. این ناکامی‎های تحصیلی هم مستقیماً ناشـی از ADHD هستند و هم می‎توانند ناشی از اختلالات یادگیری همراه ADHD و یا هر دو باشند7.

       به طور کلی دیده شده است که کودکان مبتلا به ADHD نمراتشان در مدرسه از سایر همکلاسیهایشان کمتر است(8). همچنین در 30% کسانی که ADHD تشخیص گذاری شدند، همزمان اختلالات یادگیری نیز وجود داشته است(9). بنابراین از آنجا که ADHD به وضوح با اختلالات یادگیری همراه است، بنابراین در مواردی که علی‎رغم درمان، اختلال عملکرد تحصیلی ادامه پیدا می‎کند، در افرادی که قبلاً تشخیص ADHD برایشان مسجل شده است، باید به دنبال اختلالات یادگیری نیز بود و برعکس در کسانی که دچار اختلالات یادگیری هستند، باید ADHD را بررسی کرد. اما غالباً در بچه‎هایی که مبتلا به اختلالات یادگیری هستند، تشخیص ADHD در نظر گرفته نمی‎شود10.

       اگر یک فرد بزرگسال مبتلا به ADHD، در کودکی مبتلا به اختلالات یادگیری نیز بوده باشد، این مشکل در بزرگسالی نیز ادامه پیدا خواهد کرد. هرچه این اختلالات زودتر و در کودکی و نوجوانی و در سنین مدرسه تشخیص داده شوند، در دوران بزرگسالی مشکلات ثانویة کمتری ایجاد خواهند شد6.

       لذا در هر فرد بزرگسالی که با شکایت از عدم موفقیت تحصیلی و شغلی مراجعه می‌کند، باید به فکر  ADHD هم بود و براساس ملاکهای موجود او را از لحاظ تشخیص ADHD بررسی نمود.

 

ADHD در دانشجویان دانشگاه

       در یک مطالعه، در دانشجویانی که با استفاده از ملاکهای تشخیصی،مبتلا به ADHD تشخیص داده شدند، مشکلات تحصیلی و روانی به صورت گذشته‎نگر بررسی و با گروه شاهد مقایسه شدند. یافته‌ها حاکی بر این بودند که نمرات دانشجویان مبتلا به ADHD پایین‎تر و احتمال مشروط شدن آنها بیشتر است و آنها مشکلات تحصیلی بیشتری را گزارش می‎کنند. همچنین در افراد مبتلا به ADHD, کسانی که دانشجو بودند در مقایسه با سایر افراد مبتلا به ADHD، مشکلاتشان بیشتر ناشی از اختلالات یادگیری بوده است.5

    همچنین در یک مطالعه دیگر در مراکز درمانی و مشاورة دانشگاه‌ها، با بررسی کامل روانپزشکی مشکلات فعلی و همچنین بررسی تاریخچة دوران کودکی، نوجوانی و بزرگسالی دانشجویان، در 42 نفر از آنها برای اولین بار تشخیــص ADHD مطرح شد. مشکلاتی که این افراد بدان علت به مراکز درمانی و مشاوره مراجعه کرده بودند، عبـارت بـود از: نشانه‎های ADHD، نشانه‎های خلقی، اختلالات غیراختصاصی یادگیری و ناکامیهای تحصیلی. در این افراد سایر مشکلات موجود همزمان با ADHD، عبارت بودند از: اختلالات افسردگی، اختلالات اضطرابی، اختلالات یادگیری، سوء مصرف مواد مخدر یا الکل یا هر دو، وابستگی، مشکلات قانونـی و اختلالات خوردن. در تاریخچه دوران کودکی این دانشجویان، ناکامی‌های تحصیلی، ناتوانی‌های یادگیری و مشکلات رفتـــاری وجود داشته است.

   نکته جالب توجه این است که در شرایطی مشکل ADHD در این افراد تا زمان انجام این مطالعه ناشناخته باقی مانده بود، که 33% از این افراد در زمان کودکی به دلیل مشکلات تحصیلی و رفتاری مورد بررسـی قرار گرفته بوده‎اند و 36% آنها در زمان بزرگسالی  برای بررسی نشانه‎هایی غیر از نشانه‎های ADHD در جستجوی مراقبت‎های روانشناسی برآمده بوده‎اند. از همه مهمتر این که 31% آنها برای اولین بررسی، به مرکز درمانی دانشگاهشان مراجعه کرده بوده‎اند١١.

      به طور کلی دیده شده است که ADHD موفقیت اجتماعی، تحصیلی و رشد عاطفی دانشجویـان دانشگاهها را تحت تأثیر قرار می‎دهد.٣

      نکته دیگر این که در یک مطالعه نشانه‎های ADHD در دانشجویان دانشگاهها کمتر از سایر افراد مبتلا به ADHD(12) و در یک مطالعه دیگر نمرات آنها را در یک آزمون تشخیصی ADHD بیشتر(13) گزارش کرده‎اند که باید به این اختلافها در زمان هنجاریابی آزمونها دقت نمود

 

تأثیر درمان دانشجویان مبتلا به ADHD با داروهای محرک و سایر روشها

      به طور کلی افراد بزرگسال مبتلا به ADHD در نتیجه درمان با داروهای محرک(Stimulant drugs) نه تنها می‎توانند یک جا بنشینند(بدون داشتن پرتحرکی سابقشان) بلکه برای اولیـن بار در عمرشان می‎توانند تمرکز داشته باشند(برخلاف همیشه که حواسشان به راحتی پرت می‎شده است. (

      دانشجویان مبتلا به ADHD که با داروهای محرک درمان می‎شوند، اظهار می‎دارند بعد از درمان در صورت لزوم می‎توانند ساعتها مشغول مطالعه باشند و برای اولین بار در عمرشان از یادگرفتن لذت می‎برند.

      خیلی از بیمارانی که اخراج شده و یا ترک تحصیل کرده بودند بعد از درمان‌ دوباره شروع به تحصیل نمودند و این بار به جای نمره‎های کم(DوC) نمره‎هایی عالی(BوA) گرفتند. به طور کلی توانایی کتاب خواندن، تمرکز حواس و کامل انجام دادن کارها در این افراد بیشتر می‎شود(14).همچنین اصلاح محیط کلاس می‎تواند از بروز مشکلات رفتاری افراد مبتلا به ADHD جلوگیری نماید.١۵

       روی هم رفته‌، دانشجویان به درمان چندوجهی ADHD، شامل درمان دارویی، روان‎درمانی انفرادی، گروهی و خانوادگی، مشاوره تحصیلی و شغلی، شناخت‎درمانی و انجام اصلاحاتی در کلاسهای درس دانشگاه پاسخ می‎دهند.٣

 

روشهای تشخیص ADHD در بزرگسالان

       اگرچه در خیلی از بچه‎ها و نوجوانهای مبتلا به ADHD که تبدیل به بزرگسالان مبتلا به ADHD می‎شوند، بیش‎فعالی، بی‎توجهی، عجول بودن(تکانشی بودن، impulsiveness)   ادامه پیدا می‎کند، اما تابلوی بالینی ممکن است نسبت به کودکان متفاوت باشد(6). شناخت علائم اصلی ADHD ( بیش‎فعالی، بی‎توجهی، عجول بودن، نوسان خلق، زود عصبانی شدن، بی‎نظمی، بیش از حد تحت تأثیر استرس قرار گرفتن ) به افراد درمانگر این امکان را می‎دهد که موارد ناشناخته را تشخیص بدهند(16). لذا تشخیص ADHD در بزرگسالان بسیار مهم و حیاتی است.۶

       ملاک تشخیصی وندریوتا (Wender Utah) خصوصیات این اختلال را در افراد بزرگسال تشریح کرده است(2). به طور کلی تشخیص ADHD یک تشخیص بالینی است و یک مصاحبه کامل مهمترین فرآیند تشخیصی است(16).  ضروری است که از بستگان نزدیک فرد بزرگسال (در درجة اول مادر)کمک گرفت تا به صورت گذشته‎نگر تشخیص ADHD را در دوران کودکی این فرد بزرگسال بررسی نمود.٢

       به عنوان جزئی از یک تشخیص کامل، می‎توان از مقیاسهای درجه‎بندی، گزارش افراد دیگر و آزمونهای عصبی ـ روانی بهره گرفت. هرگاه دستیابی به تشخیص کاملاً قطعی امکان‎پذیر نباشد، ممکن است یک دوره درمان دارویی امتحانی، مناسب باشد(16). هرچند این مورد اخیر با این استدلال که داروهای محرک در افراد طبیعی هم، ممکن است آثار خوبی داشته باشند در یک مقاله مورد اعتراض قرار گرفته بود(17)، اما پاسخ افراد ADHD به داروهای محرک به قدری تکان‎دهنده و زیاد است که خیلی وقتها می‎تواند بـرای تائید تشخیص بکار برود. درست است که به طور کلی در پزشکی و مخصوصاً در روانپزشکی معمولاً پاسخ به درمان، عامل ضعیفی برای نشان دادن تشخیص است، اما در این مورد، تغییرات رفتاری که در افراد ADHD حساس به دارو دیده می‎شود، از لحاظ کیفیتی تقریباً با پاسخ سایر بیماریهای روانی به درمانهای جسمی تفاوت دارد. بزرگترین تفاوت در اینجاست که درمان کافی با داروهای محرک این طور نیست که فرد را فقط به حالت قبلی‎اش برگرداند، بلکه بیشتر وقتها این امکان را فراهم می‎آورد که بیمار عملکردی بهتر از آنچه تا به حال در تمام عمرش تجربه کرده بوده، داشته باشد(14).

       به منظور غربال کردن ADHD ‌، از آزمونهای گوناگونی استفاده شده است. از جمله

WURS(Wender Utah Rating Scale) (18،19،20،21،22،23،24)

CPT (Continuous Performance Test) (25)

VADTRS(Vanderbilt AD/HD Diagnostic Teacher Rating Scale) (26)

DRS (Diagnostic Rating Scale) (27)

     

این آزمونها عمدتاً براساس نشانه‎هایDSM-IV بوده و بعضاً قدرت تشخیص سایر مسائل غیر از ADHD را نیز دارند.

 

درمان ADHD در بزرگسالان

      به نظر می‎رسد که مؤثرترین درمان ADHD در افراد بزرگسال، داروهای محرک آگونیست دوپامین (Dopamine agonist stimulants) باشد. درحدود 60% بیمارانی که داروهای محرک دریافت می‎کنند بهبودی متوسط تا زیادی کسب می‎کنند، درحالیکه تنها 10% کسانی که از دارونما استفاده نمودند این گونه بودند. عمدة علائم اصلی ADHD (بیش‎فعالی، بی‎توجهی، عجول بودن، نوسان خلق، زودعصبانی شدن، بی‎نظمی، بیش از حد تحت تأثیر استرس قرار گرفتن) به درمان با داروهای محـرک جواب می‎دهند. داروهای غیردوپامینی، از قبیل ضدافسردگی‎های سه‎حلقه‎ای(TCA) و مهارکننده‎های بازجــذب سروتونین(SSRI)، معمولاً برای آن دسته از افراد ADHD که دچار افسردگی و کج‎خلقی(Dysthimia) نیستند مفید نمی‎باشند(2). علی‎رغم گزارشهای اولیه(28)، استفاده از پمولین(Pemoline) در این بیماران مورد تأئید قرار نگرفته است. مدیریت مناسب برای درمان بیماران مبتلا به ADHD برخورد چندوجهی می‎باشد(2)، به این معنی که استفاده از روان‎درمانی انفرادی، گرو‎ه‎درمانی، زوج‎درمانی، مشاوره شغلی، مشاوره تحصیلی، شناخت‎درمانی و مربی‎گری و هدایت افراد، در کنار تجویز دارو مهم می‎باشند(2،3).

      در مواردی که درمان ADHD ناموفق بوده است، بررسی‌ها نشان داده‌اند که بیشترین علت ناکامی و عدم موفقیت درمان، تجویز نکردن یا کم تجویز کردن دارو بوده است.١٠

      در اینجا به منظور بیان بهتر شیوة تأثیر داروهای محرک، به ذکر یک نمونه به نقل از کتـاب روانپزشکی کاپلان سادوک پرداخته‎ایم:

     یک مرد 55 ساله که معلم دبیرستان بود، به طور داوطلبانه وارد یک مطالعه در مورد داروی متیل‎فنی‎دیت (Methyl phenidate) شد. نمره او در مقیاس درجه‎بندی والدین در مورد بیش‎فعالی از 99% جامعه بیشتر بود و مقیاس درجه‎بندی وندریوتا (WURS) او را در طبقة شدیدترین گروه ADHD  قرار داد. شکایت اصلـی او، زود عصبانی شدن و توهین کلامی نسبت به دانش‎آموزهایش بود که این مسائل او را در موقعیتی قرار داده بودند که باید میان اصلاح رفتارهایش و اخراج از شغل معلمی یکی را انتخاب می‎کرد. او خودش را بدشانس‎ترین فرد دنیا و کسی که هیچ‎کس او را درک نمی‎کند می‎دانست. این فرد تمام هفت علامت اصلی ADHD در بزرگسالان را دارا بود و در محیط خانه تقریباً یک فرد آزاردهنده بود و به طور جدی در رابطه با الکل مشکل داشت (مثل بیشتر اعضای این خانواده) که با کمک انجمن الکلی‎های بدون‌نام، موفق به ترک الکل شده بود.در زمان مراجعه، شغلش را کنار گذاشته بود و زندگی خانوادگی‎اش(چهار فرزند تنی و چهار فرزند ناتنی) وضع بسیار بدی داشت. بیشتر فرزندانش دچار مشکلات عاطفی بودند. همسرش آمادة ترک او بود، ولی چون از عهدة سرپرستی مالی و روانی بچه‎ها برنمی‎آمد، این کار را نکرده بود.

   در این مطالعه که با ‎دارونما کنترل می‎شد، به صورت امتحانی به او یک دوره متیل‎فنی‎دیت داده شد. (mg15 هر 5/2 ساعت، 6 بار در روز). بعد از دریافت دارو، همسر او تغییرات بسیار زیادی را گزارش ‎کرد: او می‎توانست در تمام طول یک مکالمه تلفنی تمرکز داشته باشد(کاری که قبلاً قادر به انجامش نبود)، می‎توانست با فرزندانش ارتباط برقرار بکند و این کار را به شکل قابل قبولی ادامه بدهد، بدون اینکه آن انفجارهای خشم ناتوان‎کننده، بروز بکنند. او در خلال زمانی که همسرش شاغل بود، تصمیم گرفت که به تحصیل کامپیوتر بپردازد و بر پایة مهارتهایی که کسب کرد، توانست یک شغل دولتی بدست بیاورد که انجام آن محتاج توجه زیاد به جزئیات و تمرکز زیاد بود.

     او نقل می‎کرد که قبل از این تحقیق، قادر به انجام چنین کارهایی نبوده است. در محیط کارش به بسیاری از ایده‎های او به عنوان سیاست‎هایی قابل قبول نگریسته می‎شد و در خلال یک پیگیری 5ساله او بارها در محیط کارش ارتقاء پیدا کرد و دارای هفت کارمند زیردست شده بود. او تصمیم به ادامه تحصیل گرفت و این کار را با نمره‎های عالی در ریاضیات و معدل کل خیلی‎خوب انجام داد. زندگی خانوادگی او با ثبات شــده بود، همسرش ازدواجشان را بهتر از هر زمان دیگری توصیف می‎کرد و مشکلات روانی فرزندان او به میزان بسیار زیادی تخفیف پیدا کرده و بهتر شده بودند.٢٩

 

بحث و پیشنهادها

       با توجه به آنچه که در مقالات و مطالب ذکر شده آمده است، ADHD یک اختلال شایع در بزرگسالان است که برای افراد مبتلا مشکلات زیادی را بوجود می‎آورد، اما به دلیل آشنا نبودن افراد درمانگر به ویژگیهای این اختلال در افراد بزرگسال این حالت اغلب تشخیص داده نمی‎شود و ناشناخته می‎ماند و به این شکل علی‎رغم اینکه این اختلال به سادگی درمان‎پذیر است، افراد مبتلا از دریافت درمان مناسب محروم می‎شوند.

       نظر به همراهی ADHD با مشکلات تحصیلی و اختلالات یادگیری و به طور کلی با توجه به این حقیقـت که در بزرگسالان دانشگاهی و افراد شاغل در مشاغلی که بیشتر محتاج تمرکز حواس هستند، ADHD ، بیشتـر مشکل‎زا می‎شود(30)،  لزوم آشنایی افراد درمانگر در مراکز درمانی و مشاورة دانشگاه‌ها با روش‌های تشخیص و درمان ADHD در بزرگسالان، کاملاً محسوس است.

نظر به کم بودن مطالعات میدانی پیرامون ADHD در بزرگسالان در ایران و به منظور کمک بیشتر به بزرگسالان مبتلا به ADHD و به ویژه دانشجویان مبتلا، پیشنهادهای زیر مطرح است:

 

 -١  انجام تحقیقات میدانی در ایران در جهت بررسی روشهای مطرح شده برای تشخیص و درمان ADHD  در خارج از ایران.

 -٢   تدارک راهکارهایی جهت آشناسازی افراد درمانگر به ویژه کسانی که با دانش‎آموزان و دانشجویـان مرتبط هستند با ویژگیهای تشخیصی و درمانی ADHD در بزرگسالان.

 

مأخذ

   1) Wender P.H., Adult manifestations of attention-deficit/hyperactivity disorder

          In: Kaplan Sadock comprehensive textbook of psychiatry. Williams & Wilkins, 

    2000: 2688-9.

2) Wender P.H., Wolf L.E., Wasserstein J., Adults with ADHD. An overview, Ann. N.

    Y. Acad. Sci., 2001, 931: 1-16.

3) Faigel H.C., Attention deficit disorder in college students: facts, fallacies, and

    treatment, J. Am. Coll. Health, 1995, 43(4): 147-55.

4) Lesaca T., An overview of adulthood attention deficit hyperactivity disorder, W. V.

    Med., 1994, 90(11): 472-4.

5) Heiligenstein E., Guenther G., Levy A., et al, Psychological and academic functioning

    in college students with attention deficit hyperactivity disorder, J., Am., Coll, Health,

    1999, 47(4):181-5.

6) Silver L.B., Attention deficit hyperactivity disorder in adult life, Child Adolesc.

    Psychiatr Clin. N. Am., 2000, 9(3): 511-23.

7) Wender P.H., Attention deficit hyperactivity disorder in adults, New York, Oxford

    University Press, 1995, 136-7.

8) Merrell C., Tymms P.B., Inattention, hyperactivity and impulsiveness: their impact on

    academic achievement and progress, Br. J. Educ. Psychol., 2001, 71(Pt 1): 43-56.

9) Cavanaugh S., Tervo R.C., Fogas B., The child attention deficit hyperactivity disorder

    and learning disabilities, S. D. J. Med., 1997 ,50(6): 193-7.

10) Kube D.A., Shapiro B.K., Persistent school dysfunction: unrecognized comorbidity

     and suboptimal therapy, Clin. Pediatr., 1996, 35(11): 571-6.

11) Heiligenstein E., Keeling R.P., Presentation of unrecognized attention deficit

      hyperactivity disorder in college students, J. Am. Coll. Health, 1995, 43(5): 226-8.

12) Heiligenstein E., Conyers L.M., Berns A.R., et al, Preliminary normative data on

      DSM-IV attention deficit hyperactivity disorder in college students, J. Am. Coll.

      Health, 1998, 46(4): 185-8.

13) Rossini E.D., O'Connor M.A., Retrospective self-reported symptoms of attention

      deficit hyperactivity disorder: reliability of Wender Utah Rating Scale, Psycol. Rep.,

      1995, 77:751-4.

14) Wender P.H., Attention deficit hyperactivity disorder in adults, New York, Oxford  

      University Press, 1995, 30-1.

15) Ervin R.A., DuPaul G.J., Kern L., et al, Classroom-based functional and adjunctive

      assessments: proactive approaches to intervention selection for adolescents with

      attention deficit hyperactivity disorder, J. Appl. Behav. Anal., 1998, 31(1): 65-78.

16) Feifel D., Attention-deficit hyperactivity disorder in adults, Postgrad. Med., 1996,

      100(3): 207-11, 215-8.

17) Jureidini J., Some reasons for concern about attention deficit hyperactivity disorder,

      J. Paediatr. Child Health , 1996, 32(3): 201-3.

18) Munoz L.C., Garcia H.S., Ogawa R.T., Psychometric characteristics of spanish

       version of the Wender Utah Rating Scale of retrospective evaluation of ADHD,

      Actas. Luso. Esp. Neurol. Psiquiatr., 1998, 26(3): 165-71.

19) Hermelin S.B., The effect of deficiency of selected bioelements on hyperactivity in

      children with certain specified mental disorders, Ann. Acad. Med. Stein., 1998, 44:

      297-314.

20) Gurvitis T.V., Gilbertson M.W., Neurologic soft signs in chronic post traumatic

      stress disorder, Arch. Gen. Psychiatry, 2000, 57(2): 181-6.

21) Reid H.M., Norvlitis J.M., Evidence for anomalous lateralization across domain in

     ADHD children as well as adult identification with the Wender Utah Rating Scale, J. 

     Psychiatr. Res., 2000, 34(4-5):311-6.

22) Alfaro P.G., Jimens R.C. Attention deficit hyperactivity disorder and vulenerability

      to the development of  alcoholism: use of Wender Utah Rating Scale for retrospective

      diagnosis of ADHD in early ages of alchoholic patients, Actas. Esp. Psiquiatr., 2000,

     28(6): 357-366.

23) Chang H.L., Chuaun H.Y., Adolescent hyperactivity and general psychopathology ,

      Psychiatry Clin. Neurosci., 2000, 54(2):139-46.

24) Kafka M.P., Prentky R.A. Attention -Deficit/Hyperactivity disorder in males with

     paraphilias and paraphilia-relatd disorders: a comorbidity study. J. Clin. Psychiatry,

     1998. 59(7): 388-96.

25) Ricco C.A., Reynolds C.R., Continuous performance tests are sensitive to ADHD in

     adults but lack specificity. A review and critique for differntial diagnosis, Ann. N. Y.

    Acad. Sci., 2001, 931: 113-39.

26) Wolraich M.L., Feurer I.D., Hannah J.N., et al, Obtaining systematic teacher reports

      of disruptive behavior disorders utilizing DSM-IV, J. Abnorm. Child Psychol., 1998,

     26(2): 141-52.

27) Weiler M.D., Bellinger D.K., Simmons E.K., et al, Reliability and validity of a

      DSM-IV based ADHD screener, Neuropsychol. Dev. Cogn. Sect. C. Child 

      Neuropsychol, 2000, 6(1): 3-23.

28) Heiligenstein E., Johnston H.F., Nielsen J.K., Pemolin therapy in college students

      with attention deficit hyperactivity disorder: a retrospective study, J. Am. Coll.

      Health, 1996, 45(1): 35-9.

29) Wender P.H., Adult manifestations of attention-deficit/hyperactivity disorder 

      In: Kaplan Sadock comprehensive textbook of psychiatry. Williams &

      Wilkins, 2000: 2691.

30) Wender P.H., Attention deficit hyperactivity disorder in adults, New York, Oxford

      University Press,1995, 15-16.

 

  

مقدمه

قبلا تصور می شد که اختلال کم توجهی و بیش فعالی (ADHD ) عمدتا در کودکی وجود دارد و با زیاد شدن سن بهبودی پیدا می نماید، اما در خلال دهه گذشته محققین دریافته‌اند که این سندرم در ادامه زندگی و تا بزرگسالی هم ادامه می‌یابد و در بالغین یک بیماری روانی شایع است(1،2).

آقای پروفسور وندر (Wender ) و همکارانش در دانشگاه یوتا (Utah ) در کشور ایالات متحده آمریکا در سال 1993، برای مطالعه ADHD در بالغین، اولین قدم را تایید تشخیص ADHD در کودکی افراد در نظر  گرفتند.در همین راستا پرسشنامه‌ای تهیه شد که با کمک آن یک فرد بالغ می‌تواند بیانگر وضعیت خودش در  کودکی (10-6 سالگی) از لحاظ ADHD باشد.این پرسشنامه (Wender  Utah  Rating  Scale (WURS نامیده شد. در بررسی انجام شده توسط این گروه ،میانگین نمره آزمون WURS در افراد مبتلا به ADHD ۶٢.٢ و در افراد سالم غیر مبتلا به   ADHD ١۶.١ بدست آمده بود.(1،5)

در سالهای بعد، در مطالعاتی که در کشورهای گوناگون انجام شد، دیده شد که آزمون WURS از روایی و پایایی خوبی برخوردار است و ابزار مناسبی برای بررسی ADHD   می‌باشد(5،6،7،.8،9). این آزمون تا کنون به زبانهای گوناگونی ترجمه شده است(9،10)، اما تا کنون در ایران ترجمه و بررسی نشده بود. لذا در این مطالعه اقدام به ترجمه این آزمون، بررسی روایی سازه و ضریب پایایی نمونه فارسی آن و تهیه جداول هنجار آزمون فارسی گردید.

روش کار

ابتدا متن آزمون از طریق مکاتبه با آقای پروفسور وندر تهیه و سپس ترجمه شد و   مورد تایید سه تن از اساتید روانپزشکی و روانشناسی قرار گرفت. برای تعیین جداول   هنجار، حجم نمونه بر اساس مرور مطالعات پیشین( Review of Literature ) ٢٠٠ نفر   تعیین گردید. خصوصیت ضروری برای افراد مورد آزمون سن بیشتر از 18 سال در نظر گرفته   شد و تلاش شد که افراد از لحاظ سایر خصوصیات (جنس، سطح تحصیلات ، شغل  ،   هوش و…) کاملا متنوع باشند، به همین دلیل چند منطقه مسکونی با ویژگیهای عادی از   شهر اصفهان در نقاط مختلف انتخاب شد ودر روزهای تعطیل به تمامی منازل این مناطق   مراجعه شد و پس از ذکر توضیحات ضروری توسط پژوهشگر، پرسشنامه آزمون WURS در   اختیار کلیه افراد بالغی که همکاری می نمودند، گذاشته می شد و سپس مدتی بعد   پرسشنامه ها جمع آوری می شدند. پس از حذف پرسشنامه های ناقص و معیوب،   تعداد  153 عدد از این آزمونها برای تهیه جدول هنجار مورد استفاده قرار گرفتند.

برای بررسی پایایی آزمون از روش باز آزمایی(test-retest ) استفاده شد. به این   نحو که دو ماه بعد از پاسخگویی به آزمون توسط  10 نفر از آزمودنیها، مجددا آزمون به  آنها   ارائه شد و سپس برای تعیین ضریب پایایی(r)، از فرمول پیرسون استفاده گردید.  

در مرحله تعیین روایی سازه، با توجه به ملاکهایDSM-IV   دو گروه افراد مبتلا به    ADHD  (n=۴) و افراد سالم غیر مبتلا به ADHD ( n=۶) تعیین شد ودو گروه مورد   آزمون  WURS قرار گرفتند و با کمک آزمون t  بررسی شد که آیا بین  میانگین نمرات این  دو  گروه از  لحاظ آماری تفاوت معنی داری دارد یا نه.

نتایج

کمترین نمره آزمون WURS از میان 153 نفر فرد بالغ عادی در شهر اصفهان، نمره  2 و بیشترین نمره 81 بود. میانگین نمرات آزمون در این گروه  72/25 شد. همچنین با توجه  به نمرات آزمون در این گروه، سایر شاخصهای آماری از قبیل هنجار در صدی ، نمره z و  نمره t  محاسبه گردیدند.(جدول 1 )

در مرحله بعد ،ضریب پایایی آزمون بدست آمد:9591/0 = r  و از آن جا که r محاسبه شده از مقدار جدول در سطح٠.٠١ >P بیشتر است، لذا می توان گفت همبستگی محاسبه شده معنی دار است و آزمون از پایایی قابل قبولی برخوردار است.

سپس در مرحله تعیین روایی سازه ، میانگین  نمره آزمون در افراد بیمار ۶٢.٢۵ و در افراد سالم ٨ محاسبه گردید. نسبت t   محاسبه شده برابر  ۶٧۶.١١ = t شد که از آن جا که این مقدار از معیار  جدول در سطح٠.٠١ >  P  بیشتر است، لذا به احتمال ٩٩%  بین میانگین نمره افراد سالم و بیمار در این آزمون از لحاظ آماری تفاوت معنا داری وجود دارد و می توان گفت آزمون از روایی سازه برخوردار است.

بحث

نتایج بدست آمده از ترجمه فارسی آزمون WURS تا حدود زیادی به نتایج آزمون اصلی در کشور ایالات متحده آمریکا(5) نزدیک می باشد(جدول 2 )

 

 جدول 2-مقایسه نمرات آزمون WURS در ایران در این مطالعه و نمره همین آزمون در کشور آمریکا در سال 1993 (5)     

      

از آن جا که در جمعیت افراد عادی که در این مطالعه مورد آزمون قرار گرفتند(153 =n  ) هم احتمال وجود افراد مبتلا به ADHD (به تعداد کمتری نسبت به افراد سالم) وجود دارد و هم اکثریت افراد که از لحاظ این بیماری سالم هستند، لذا انتظار میرود که نمره میانگی این آزمون در جمعیت عادی ،حد وسط میانگین دو گروه ذکر شده باشد( بین ۶٢.٢۵ و ٨ ) و به نمره افراد سالم هم نزدیک تر با شد (به دلیل بیشتر بودن  تعداد  این گروه). که نتیجه‌ای که عملا حاصل شد (٧٢.٢۵ ) مؤید همین امر بود. قابل ذکر است که در آمریکا دیده شده که  افراد مبتلا به افسردگی  در  این آزمون نمره ای بیشتر از افراد عادی و کمتر از افراد مبتلا به ADHD کسب می‌کنند (میانگین نمره: ٧.٣١ )(5).که این امر هم  در نمره میانگین جمعیت عادی بی تاثیر نمی‌باشد.

در این مطالعه، مشابه مطالعات انجام شده در سایر کشورها روایی و پایایی خوبی از آزمون WURS مشاهده گردید.

با توجه به جدول هنجار بدست آمده در این آزمون،می توان نمرات آنرا تفسیر نمود. مثلا با توجه به جدول1 مشخص است که نمره 53 از 95 % افراد جامعه بیشتر می باشد.همچنین با در نظر گرفتن نمرات t با فرض اینکه صفات موجود در ADHD  توزیع نرمال داشته باشند، می توان گفت که از لحاظ  آماری، نمره آزمون WURS کمتر از 42 طبیعی است( معادل 60 > t ) و  نمره بیشتر از 42   و  کمتر از 56 حالت حدوسط و یا مشکوک است( معادل ٧٠>t >۶٠)و نمره بیشتر از 56 بیانگر وجود ADHD در زمان کودکی فرد می باشد (معادل ٧٠<  t ).

پیشنهاد می شود که در مطالعات بعدی ،این آزمون را از طریق انجام آن بر روی تعداد بیشتری افراد بیمار و افراد سالم مورد بررسی بیشتر قرار داد.

در انتها از استاد بزرگ ،جناب آقای پروفسور وندر که در تمام مدت این مطالعه پاسخگوی سؤالات ما بودند، قدردانی می شود .همچنین از آقای دکتر عابدی مشاور آماری این مطالعه و اساتید محترم، آقای دکتر اسدالهی و  آقای دکتر معروفی کمال تشکر را داریم.

منابع

1.Wender PH: Attention Deficit Hyperactivity Disorder in Adults: New York , Oxford University  Press,1995.                 

2.Wender PH: Adult Manifestations of Attention – Deficit/Hyperactivity Disorder . In: Kaplan ,Sadock Comprehensive Textbook of  Psychiatry.Williams & Wilkins, 2000: 2688-2692

3.Wender PH. Attention – Deficit Hyperactivity Disorder in Adults.Psychiatr Clin North Am. 1998,21(4):761-74

4.Wender PH. Pharmacotherapy of Attention – Deficit/Hyperactivity Disorder in Adults.Clin Psychiatry  . 1998, 59: 7:76-9

5.Ward MF, Wender PH, Reimherr FW.The Wender Utah Rating Scale: an aid in retrospective diagnosis  of childhood attention deficit hyperactivity disorder. Am J  Psychiatry.1993 ,150(6): 885- 90

6.McCann BS, Scheele L,Ward N. Discriminant validity of Wender Utah Rating Scale for attention deficit/hyperactivity disorder in adults. J Neuropsychiatry Clin Neurosci. 

    2000,12(2):240-5

7. Rossini ED,O`Connor MA.Retrospective self-reported symptoms of attention deficit hypractivity  disorder:reliability of the Wender Utah Rating Scale.Psychol Rep,1995, 77:751-4

8.Stein MA.Psychometric characteristics of the Wender Utah Rating Scale(WURS):reliabilty and factor structure for men and women .Psychopharmacol  Bull 1995, 31(2):425-33

9.Gross J,Blocher D.Assessment of the attention deficit hyperactivity disorder in adults. Nervenartzt  1999,70(1):20-5

10.Munoz LC,Garcia HS,Ogawa RT.Psychomeric characterstics of spanish version of  the Wender Utah Scale of retrospective of ADHD.Actas Luso Esp Neurol  Psiquiatr, 1998, 26(3):165-71 

          

WURS scores	F	cf	P	%	Z  score	T  score
0-2	1	1	0.0065	0.65	-2.49	25.1
3-5	5	6	0.0392	3.92	-1.76	32.4
6-8	10	16	0.1045	10.45	-1.26	37.4
9-11	9	25	0.1613	16.13	-0.99	40.1
12-14	11	36	0.2352	23.52	-0.72	42.8
15-17	14	50	0.3267	32.67	-0.45	45.4
18-20	16	66	0.4313	43.13	-0.17	48.3
21-23	14	80	0.5228	52.28	0.06	50.6
24-26	15	95	0.6209	62.09	0.31	53.1
27-29	12	107	0.6993	69.93	0.52	55.2
30-32	10	117	0.7647	76.47	0.72	57.2
33-35	4	121	0.7908	79.08	0.81	58.1
36-38	2	123	0.8039	80.39	0.86	58.6
39-41	3	126	0.8235	82.35	0.93	59.3
42-44	4	130	0.8496	84.96	1.03	60.3
45-47	6	136	0.8888	88.88	1.22	62.2
48-50	5	141	0.9215	92.15	1.42	64.2
51-53	4	145	0.9477	94.77	1.62	66.2
54-56	4	149	0.9738	97.38	1.94	69.4
57-59	0	149	0.9738	97.38	1.94	69.4
60-62	0	149	0.9738	97.38	1.94	69.4
63-65	1	150	0.9803	98.03	2.06	70.6
66-68	0	150	0.9803	98.03	2.06	70.6
69-71	1	151	0.9869	98.69	2.22